Op 8 april viel een raket op het treinstation van Kramatorsk, in het oosten van Oekraïne. Duizenden burgers waren er samengetroept om de stad te ontvluchten in afwachting van een aangekondigd Russisch offensief. Er vielen tientallen doden en gewonden. Pro-Russische profielen op sociale media beweren over bewijzen te beschikken dat het Oekraïense leger verantwoordelijk is voor de aanval. Daarbij wordt ook een valse video gebruikt met het logo van de Britse omroep BBC.
CHECK - Deze beweringen over de dodelijke raketaanval op treinstation van Kramatorsk kloppen niet
Rien Emmery
Gepubliceerd:
Wat weten we zeker?
Het treinstration van Kramatorsk werd geraakt op vrijdag 8 april om 10.30 uur. De stad Kramatorsk ligt in het oosten van Oekraïne, in een deel van de regio Donetsk dat onder Oekraïense controle is. Vele duizenden inwoners waren naar het station gekomen om met treinen te vluchten naar veiligere delen van west-Oekraïne.
Verschillende Russische staatsmedia vermeldden aanvankelijk de raketaanval op het treinstation in de context van het bestoken van Oekraïense troepen of van een Oekraïens legertransport dat er kort voordien zou zijn aangekomen. Dat meldde bijvoorbeeld het Telegram-kanaal van het nieuwsagentschap ANNA News, met twee foto's van de raketinslag.
Op restanten van de booster van de raket stond in het Russisch "ЗА ДЕТЕЙ" geschilderd, wat "Voor de kinderen" betekent.
Onderzoek van de Britse omroep BBC wees uit dat bij de raketaanval vermoedelijk clustermunitie is gebruikt, een verboden wapen. Clusterbommen bevatten geen individuele raketkop maar een verzameling kleinere explosieven die verspreid over een oppervlakte neervallen.
Oekraïne en Rusland beschuldigen elkaar ervan het treinstation van Kramatorsk te hebben bestookt. De Oekraïense president Volodimir Zelenski noemde wat in Kramatorsk gebeurde een Russische oorlogsmisdaad . Ook de Amerikaanse ambassadeur Michael Carpenter legde de schuld bij Rusland in een speech op 11 april voor de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE).
Wat bewijst het type raket dat werd gebruikt?
Van Oekraïense zijde werd aanvankelijk beweerd dat de aanval uitgevoerd was met Iskander-M-raketten. Snel werd duidelijk dat het ging om een Tochka-U , een ouder type raket uit de sovjetperiode. Raketten van het type Tochka-U (in de classificatie van de NAVO ook SS-21 “Scarab” genoemd) hebben een bereik van 120 kilometer.
Het Russische ministerie van Defensie beweerde in een bericht op Facebook dat de Russische strijdkrachten niet langer gebruik maken van Tochka-U-raketten en dat die "alleen door Oekraïense strijdkrachten worden gebruikt". Volgens Rusland heeft Oekraïne in Kramatorsk zijn eigen burgers beschoten als "provocatie", om Rusland te kunnen beschuldigen of het vluchten van burgers te verhinderen om die als "menselijk schild" te kunnen gebruiken.
Het klopt dat het Oekraïense leger gebruik maakt van Tochka-U-raketten. Het klopt ook dat Rusland bij de modernisering van haar arsenaal de oude Tochka-raketten door nieuwere Iskander-raketten vervangt.
Maar er is echter uitvoerig bewijs dat het Russische leger wel nog gebruik maakt van Tochka-U-raketten. Een wapenonderzoek van Amnesty International identificeerde het gebruik van een dergelijk type al aan het begin van de oorlog in februari.
In februari 2022 berichtten Russische media ook over het afschieten van Tochka-U-raketten tijdens de militaire oefeningen die Rusland en Wit-Rusland op dat moment hielden. Ook begin maart 2022 doken beelden op van door Rusland ingezette raketten van het type Tochka-U.
Tochka-U-raketlanceerders, voorzien van de Russiche markering "V", zijn ook geobserveerd terwijl ze per trein vervoerd werden in Wit-Rusland, op zo'n 40 kilometer van de Oekraïense grens.
Zowel Oekraïne als Rusland hebben dus vandaag de dag nog Tochka-U-raketten in hun arsenaal.
Wat bewijst het serienummer op de raket?
Italiaanse journalisten van het tv-station TG La7 konden van dichtbij wrakstukken van de draagraket filmen. Daarbij was niet alleen het typenummer van de Tochka-U te lezen (9M79-1) maar ook een serienummer (Ш91579). Dat serienummer is volgens Russische staatsmedia en pro-Russische stemmen op sociale media bewijs dat de Tochka-U uit het Oekraïense arsenaal stamt.
Er bestaan beelden van door Oekraïne afgeschoten Tochka-U-raketten met serienummers die dat van de raket in Kramatorsk benaderen. Maar eigenlijk valt uit de serienummers niets met zekerheid af te leiden . Alle raketten van het type 9M79-1 zijn vervaardigd - en genummerd - vanaf de jaren 1980 in de Russische Votkinsk-wapenfabriek. Nadien zijn ze verspreid geraakt over heel wat landen die behoorden tot de Sovjetunie. Het gaat dus niet om vaststaande "Oekraïense" serienummers.
Heeft een BBC-reportage de schuld bij Oekraïne gelegd?
Op 13 april verscheen op sociale media een filmpje over de raketaanval in Kramatorsk, gemaakt in de huisstijl van de Britse omroep BBC en voorzien van het BBC-logo. De video herhaalde het verhaal rond het serienummer van de raket, legde de schuld bij het Oekraïense leger en beweerde dat "Oekraïne vaak fake news gebruikt". Deze zogenaamde BBC-reportage werd ook uitgezonden op de Russische staatstelevisie.
Het bewuste filmpje is echter vervalst en niet door de BBC gemaakt. Dat blijkt uit het onhandige Engelse taalgebruik en kleine stijlverschillen . De BBC zelf bevestigde ook zelf nooit een dergelijke video te hebben geproduceerd.
Conclusie
Zowel de Oekraïense als Russische strijdkrachten beschikken over raketten van het type Tochka-U.
Een serienummer is op zich onvoldoende bewijs dat de bewuste raket tot het arsenaal van een welbepaald land behoort. De fabricage en nummering van Tochka-raketten gebeurde in de jaren 1980 in een Russische fabriek. De raketten zijn voor het ineenstorten van de Sovjetunie over verschillende landen verspreid.
Een video met logo van de Britse omroep BBC, die zou bevestigen dat de aanval in Kramatorsk door Oekraïne werd uitgevoerd, is vervalst.
Op basis van de huidige beschikbare gegevens valt nog niet met zekerheid aan te tonen door wie en van waaruit de raketaanval op Kramatorsk precies werd gelanceerd.
Claims dat onomstotelijk bewezen zou zijn dat de raket in Kramatorsk afgevuurd werd door het Oekraïense leger, beoordelen we daarom als onwaar.
Meer informatie over de factchecks van VRT NWS lees je in dit artikel.
