Veel internationale popsensaties lijken tegenwoordig rechtszaken over plagiaat aan hun been te hebben, onder wie Ed Sheeran die net nog zijn rechtszaak over het liedje "Shape of you" won. Hij zegt dat zulke rechtszaken schadelijk zijn voor de muzieksector en dat er dagelijks zoveel muziek uitgebracht wordt waardoor het onvermijdelijk is dat liedjes soms op elkaar lijken. Is er in de Belgische muziekscène ook sprake van een trend van rechtszaken?
Singer-songwriter Ed Sheeran: "Rechtszaken rond plagiaat schadelijk voor muzieksector"
Hannelore Beheydt
Gepubliceerd:
Rechtszaken over plagiaat lijken schering en inslag in de muzieksector. Onder meer popsensaties zoals Ed Sheeran, Dua Lipa, Bruno Mars, Olivia Rodrigo en Beyonce werden in de afgelopen jaren aangeklaagd voor plagiaat. Daarom nemen sommige artiesten nu maatregelen om zich te beschermen tegen toekomstige rechtszaken. Zo legt Ed Sheeran al zijn schrijfsessies vast op film.
Dan stelt zich de vraag hoe wijdverspreid het fenomeen van plagiaatzaken is. Is er ook in België sprake van een trend van rechtszaken over plagiaat?
Wanneer is er sprake van plagiaat?
Het auteursrecht beschermt originele werken. Hieronder vallen bijvoorbeeld boeken, schilderijen, foto’s en beeldhouwwerken, maar ook andere creatieve disciplines zoals graffiti, animatie, architectuur, design, mode en computersoftware. Bij muziek geldt het auteursrecht in de eerste plaats voor de songtekst en de melodie.
Er is sprake van plagiaat als een origineel element van een song wordt nagemaakt. Dat kan gaan over een melodie, ritme, akkoordenprogressie, tekst of combinatie, maar dat wordt altijd geval per geval beoordeeld.
Ed Sheeran: "Het gaat niet om het geld, maar om mijn integriteit"
Ed Sheeran werd onlangs vrijgesproken nadat hij werd aangeklaagd voor plagiaat. Zijn hit "Shape of you " zou lijken op het nummer "Oh Why " van songwriters Sam Chokri en Ross O'Donoghue. Na zijn overwinning plaatste hij een statement op sociale media waarin hij zulke rechtszaken over plagiaat afkeurt: "Muzikale plagiaatzaken zijn heel schadelijk voor de muzieksector. Er zijn maar een aantal akkoorden die in popmuziek worden gebruikt, en toeval zal altijd plaatsvinden als er maar liefst 60.000 nummers per dag op Spotify uitkomen. Dat zijn ongeveer 22 miljoen liedjes per jaar."
In BBC Newsnight ging hij nog dieper in op de rechtszaak. Zo legde de zanger uit dat de rechtszaak voor hem niet om het geld draaide, maar wel om zijn artistieke integriteit. "Je kan een vonnis krijgen of een schikking treffen, maar als je weet dat je gelijk hebt, dan kan je alleen al uit principe geen schikking treffen. Dat kan gewoon niet", zegt Sheeran. Hij vertelde dat hij nu zelfs zijn schrijfsessies filmt om zich te beschermen tegen toekomstige rechtszaken.
Het is niet de eerste keer dat Sheeran van plagiaat beschuldigd wordt. Bij een eerdere rechtszaak in 2017, over het liedje "Photograph ", heeft hij een minnelijke schikking van 20 miljoen dollar (ongeveer 18,4 miljoen euro) getroffen. Daar heeft de zanger nu spijt van, want hij vindt dat hij toen geen plagiaat gepleegd heeft.
Sheeran vindt dat zijn creatief proces als songwriter verpest is door de rechtszaken: "Persoonlijk vind ik de euforie van dat eerste idee voor een geweldig liedje het beste gevoel ter wereld. Dat gevoel is nu veranderd in 'wacht, laten we even een stap terugnemen', want je begint aan jezelf te twijfelen."
Zijn Belgische artiesten ook ongerust?
Johannes Genard, frontman van School Is Cool, beaamt wat Ed Sheeran zegt: "Het zou rampzalig zijn geweest als Ed Sheeran deze zaak had verloren, zeker omdat het genre vaak speelt met gelijkenissen. Die rechtszaken worden vaak gebaseerd op oppervlakkige gelijkenissen en referenties. Een rechter weet echter vaak niet goed hoe het maken van een nummer in elkaar zit."
Is Ed Sheeran terecht vrijgesproken van plagiaat? Johannes Genard: "Pop speelt nu eenmaal met gelijkenissen."
Het zou rampzalig zijn geweest als Ed Sheeran deze zaak had verloren, zeker omdat het genre vaak speelt met gelijkenissen
Johannes Genard, frontman van "School is cool"
Genard legt ook uit dat vele popnummers, waaronder "Let it be" van The Beatles en "No Woman No Cry" van Bob Marley, gebaseerd zijn op hetzelfde akkoordenschema. Is het dan onvermijdelijk, net zoals Ed Sheeran beweert? "Ja, hij vat de essentie goed samen, er worden zoveel nieuwe nummers op Spotify gezet. Het feit dat zulke rechtszaken of plagiaat niet veel vaker gebeuren, vind ik eerlijk gezegd het bewijs van de genialiteit en de eindeloze inventiviteit van de mens", zegt hij.
"De artiesten, tegen wie zulke rechtszaken aangespannen worden, zijn vaak ook zo populair waardoor ze eigenlijk een beetje onpopulair worden. Er heerst een zekere afgunstcultuur. Daar moeten we ook mee ophouden. Je moet het succes van andere mensen niet misbruiken", voegt Genard eraan toe.
Lucas Declercq van VI.BE , het aanspreekpunt voor artiesten en de muzieksector in Vlaanderen en Brussel, vertelt dat ze nu niet meer vragen krijgen over plagiaat dan vroeger: "We krijgen een tiental vragen per jaar binnen, maar die zijn altijd preventief. Een echte case van plagiaat is zeldzaam hier omdat het echt over kwaad opzet moet gaan. Artiesten weten vaak niet wat hun rechten zijn en daarom komen zij naar ons voor advies. Er wordt ook, zoals Ed Sheeran zegt, dagelijks zoveel muziek uitgebracht waardoor een artiest het zelfs niet altijd kan opmerken."
Sabam laat weten dat ze geen stijging zien in het aantal aanvragen voor een expertiseverslag. Via Sabam kunnen artiesten tegen betaling het advies van een commissie van experts vragen als ze vermoeden dat iemand hun werk plagieert. Over het plagiaat zelf doet de commissie geen uitspraak, maar ze lijsten wel de verschillen en gelijkenissen tussen beide werken op. Voorlopig zet de trend van rechtszaken zich dus nog niet voort in België.
