Met een nieuw, vijfde sanctiepakket wil de Europese Unie andermaal Rusland treffen, maar de maatregelen hebben ook een impact op de wereldwijde economie en dus ook op Europa zelf. Welke effecten ondervinden wij nu al? En wat mogen we nog verwachten? We vroegen het aan twee professoren in de internationale economie.
Boemerang van sancties: zo kunnen we zélf het vijfde EU-pakket tegen Rusland voelen in (land)bouw en logistiek
Valerie Vanhelden
Gepubliceerd:
Toen Rusland Oekraïne binnenviel en de westerse landen overgingen tot sancties om president Vladimir Poetin en zijn land economisch te treffen, waarschuwden verschillende politieke leiders al dat we die sancties ook zelf zullen voelen.
Europa hanteert daarom een duidelijk principe bij het bepalen van wat het in zijn sanctiepakketten opneemt. "De redenering van de Europese Commissie is steeds: als we maatregelen nemen, dan moet de impact veel groter zijn aan de Russische kant dan bij ons", omschreef premier De Croo (Open VLD) het eerder al.
Het is de reden waarom een verbod op Russische olie of gas voorlopig niet aan de orde is en waarom onder meer ook Russische diamanten nog niet op de sanctielijst verschenen. Tot ongenoegen van de Oekraïense president Volodimir Zelenski die al verschillende keren net om die maatregelen vroeg.
Geslaagd in haar opzet
De Europese Unie lijkt vooralsnog redelijk te slagen in haar opzet. De oorlog in Oekraïne heeft de prijs van een aantal producten doen stijgen door de onzekerheid op de markt of het gedeeltelijk stilvallen van de productie in Rusland of Oekraïne.
Maar zowel Filip Abraham, professor Internationale Economie aan de KU Leuven en de Vlerick Business School, als Hans Dewachter, professor in dezelfde discipline aan de KU Leuven, vindt dat de impact van de sancties op onze economie tot nu toe meevalt.
"We voelen niet noodzakelijk het directe effect van de sancties omdat ze in de eerste plaats nogal exportgericht zijn", zegt Dewachter. "Sancties als het bevriezen van activa van de Russische centrale bank of van oligarchen, voelen ze in de eerste plaats in Rusland zelf."
We voelen niet noodzakelijk het directe effect van de sancties omdat ze in de eerste plaats nogal exportgericht zijn
Hans Dewachter - professor Internationale Economie
De oorlog en sancties hebben indirect wel gevolgen voor westerse bedrijven, aldus Dewachter. "Er heerst een soort terughoudendheid om in Rusland te produceren of daar activiteiten te hebben", verwijst hij naar bedrijven die hun activiteiten er (tijdelijk) hebben stopgezet.
"Een aantal bedrijven doet ook aan self-sanctioning", voegt hij toe. "Zij zijn niet langer bereid Russische goederen naar Europa te vervoeren, terwijl het wel nog mag. Dat draagt bij aan de krapte op de internationale markten en dus aan prijsstijgingen. En dat voelen we wel."
Beide economen verwachten dat ook de impact van het vijfde sanctiepakket tegen Rusland zal meevallen voor onze economie. Al kunnen bepaalde sectoren wel gevolgen ondervinden van de nieuwe import- en exportbeperkingen.
Wat zit er in het vijfde sanctiepakket van de Europese Unie?
Een verbod op de aankoop, invoer of het transport van Russisch steenkool
Russische schepen worden op een aantal uitzonderingen na geweerd uit Europese havens
Vrachtwagens uit Rusland en Wit-Rusland zijn niet langer welkom in de EU
Een exportverbod van halfgeleiders, bepaalde elektronica en software
Een importverbod van hout, cement, meststoffen, zeevruchten en alcohol
Transactieverbod voor 4 Russische banken
Russische bedrijven kunnen niet meer deelnemen aan openbare aanbestedingen van de lidstaten
Sancties tegen twee dochters van de Russische president Poetin
Voor meer uitleg kan je hier terecht.
Gevolgen voor bouw, landbouw en logistiek
Zo wijst Abraham op het belang van meststoffen voor de landbouwsector en dat van hout en cement voor de bouwsector. De professor ziet dat de prijzen van verschillende bouwmaterialen nu al hoog zijn en voorspelt dat de nieuwe sancties dit zouden kunnen verergeren.
"De bouwsector kan met een dubbel effect geconfronteerd worden. Ten eerste dat de prijzen van de bouwproducten en daardoor de bouwactiviteiten verder stijgen. Ten tweede dat de tijd die je nodig hebt om bouwprojecten af te werken, nog verder omhooggaat", denkt hij.
De bouwsector kan met een dubbel effect geconfronteerd worden
Filip Abraham - professor Internationale Economie
Zeker is ook dat de logistieke sector klappen zal vangen. "Men zegt dat niet zo vaak, maar wij zijn een land dat op het vlak van logistiek goed presteert. We hebben wel een aantal bedrijven in de logistiek die veel met Rusland en de omliggende landen werken. Zij zullen een duidelijke weerslag voelen", voorspelt Abraham.
Het exportverbod op bepaalde elektronica en software zal volgens hem minder gevolgen hebben voor onze bedrijven en sectoren. "Tegenwoordig is de vraag naar die hightechproducten wereldwijd zo groot dat als we ze niet kunnen afzetten in Rusland, dat we ze wel ergens anders kunnen verkopen. Dat betekent natuurlijk wel dat deze bedrijven zich moeten heroriënteren naar een andere markt en dat daar zekere kosten aan verbonden zullen zijn", nuanceert hij.
Rusland geen grote wereldeconomie
Bij een exportverbod verlies je de Russische markt, maar beide economen benadrukken dat de Russische economie niet zo groot is. "Rusland is een wereldspeler, een militaire grootmacht", duidt Dewachter. "Maar in economische termen staat Rusland niet in verhouding tot de EU, de VS of China. Er gaat dus geen hele grote wereldmarkt verloren."
In economische termen staat Rusland niet in verhouding tot de EU, de VS of China
Hans Dewachter - professor Internationale Economie
"Uiteindelijk is de economie van Rusland te vergelijken met die van de Benelux-landen samen", beaamt Abraham (België, Nederland en Luxemburg, red.). "Het belang van Rusland speelt zich vooral af op het vlak van energie. Wanneer het gaat over Rusland kunnen we - met uitzondering van gas, olie en een aantal natuurlijke rijkdommen - zeggen dat voor de meeste landen in de wereldeconomie de beperking van Rusland als handelspartner niet het grootste probleem is."
Oppassen met gas en olie
Het zijn dan ook vooral dat soort sancties waar de professoren voor waarschuwen naar de toekomst toe. "De zaken die ons sterk zouden kunnen raken, zijn sancties op olie, gas en bijvoorbeeld diamanten", verduidelijkt Abraham.
"Het is duidelijk dat mochten er embargo's komen op olie of gas, dat significante consequenties zal hebben voor alle Europese landen", besluit ook Dewachter.
