Zangvogels in het tropengebied rond de evenaar hebben opvallend meer kleur dan soortgenoten die daarbuiten leven. Dat stellen wetenschappers van de universiteit van Sheffield vast na onderzoek van meer dan 4.500 vogelsoorten. Zo leveren ze bewijs voor een hypothese die al sinds Darwin de ronde doet.
Hoe dichter bij de evenaar, hoe kleurrijker de zangvogel: eeuwenoud vermoeden van Darwin nu ook wetenschappelijk bewezen
Thomas Van De Wal
Gepubliceerd:
Het leven in de tropen heeft meer kleur, zeker voor zangvogels: dat is de conclusie die onderzoekers van de universiteit van Sheffield in het wetenschappelijke tijdschrift Nature Ecology & Evolution publiceren.
Charles Darwin merkte het al op tijdens zijn reizen in de negentiende eeuw, maar nu pas is er ook wetenschappelijk bewijs voor de observaties van de evolutiebioloog: zangvogelsoorten die in het gebied rond de evenaar leven, hebben een verenkleed dat tot 30 procent kleurrijker is dan soorten die verder naar het noorden of het zuiden leven.
"Dit is opwindend", zegt onderzoeker Chris Cooney van de universiteit van Sheffield. "Want dit geeft ons een beter begrip van de factoren die de biodiversiteit op wereldschaal bevorderen en in stand houden."
Meer dan 140.000 foto's
Om het eeuwenoude vermoeden te bewijzen, hebben de wetenschappers de kleuren van meer dan 4.500 zangvogelsoorten van over de hele wereld met elkaar vergeleken. Daarvoor deden ze een beroep op de collectie opgezette vogels van het Britse Natural History Museum. Ze kozen specifiek voor zangvogels, omdat zo'n 60% van alle vogels tot die orde behoort.
Van de paradijstangare, die vooral voorkomt in de tropen van Zuid-Amerika, tot de zwarte waterspreeuw, die eerder noordelijke regionen opzoekt: diverse soorten uit alle uithoeken van de wereld werden voor de camera gezet.
De vogels werden allemaal op dezelfde manier gefotografeerd: vanuit drie standpunten, zes foto's in totaal. Zo werden niet alleen de zichtbare kleurtinten van hun verenkleed en de intensiteit ervan vastgelegd, maar ook kleuren die alleen zichtbaar zijn met ultravioletlicht, omdat vogels een breder gezichtsveld hebben dan mensen en schakeringen kunnen waarnemen die wij met het blote oog niet kunnen zien.
Een blik achter de schermen van het onderzoeksteam: zo werden de opgezette vogels gefotografeerd:
Dat leverde een schat van informatie op: een dataset van meer dan 140.000 foto's, waarmee een computer op basis van complexe technieken aan de slag ging.
Dit onthult een breder patroon dat vogelsoorten aan de evenaar tot 30 procent kleurrijker zijn.
Chris Cooney, onderzoeker universiteit van Sheffield
Van elke soort werd zo nauwkeurig de kleurrijkheid bepaald, op basis van het aantal verschillende kleuren in het verenkleed. Door dat vervolgens te linken aan het leefgebied van de vogelsoort, zagen de onderzoekers een duidelijk verband: "Dit onthult een breder patroon dat vogelsoorten aan de evenaar tot 30 procent kleurrijker zijn, en het duidt op enkele algemene verklaringen over de reden daarvan", zegt Cooney.
Opvallend: dat geldt zowel voor mannelijke als voor vrouwelijke vogels, hoewel die onderling vaak veel verschillen van kleur.
Dieet en noodzaak om op te vallen
Waarom vogels rond de evenaar meer kleur hebben, kan het onderzoek nog niet helemaal verklaren. Maar de wetenschappers linken dit wel aan eerdere theorieën uit de biologie. Zo zouden het dieet in de tropen en ook de dichtheid van de bossen een rol spelen.
Vogelsoorten met meer kleurdiversiteit hebben ook vaker vruchten en bloemennectar in hun dieet zitten. In het tropengebied rond de evenaar is dat aanbod aan fruit- en bloemsoorten nu eenmaal uitgebreider, wat een verklaring kan zijn voor hun gekleurde veren.
Maar de regenwouden zijn er ook dichter en meer gesloten dan andere bossen op de wereld. Dat doet de onderzoekers veronderstellen dat een kleurrijk uiterlijk in die omgeving nu eenmaal nodig is om op te vallen en beter met elkaar te kunnen communiceren, door lichaamshoudingen en gebaren. Er leven ook meer verschillende vogelsoorten samen, meer kleur helpt dan om het onderscheid te maken met andere soorten.
Biodiversiteit verbeteren
De onderzoekers benadrukken dat er wel verbanden zijn gevonden tussen de kleurdiversiteit en het leefgebied en voedingspatroon van zangvogels, maar dat er nog meer onderzoek nodig is om dit verband effectief te verklaren. "Er valt nog veel meer te leren over de precieze ecologische en evolutionaire factoren die een grotere kleurrijkheid bij tropische soorten bevorderen", zegt Cooney.
Meer onderzoek dringt zich dus op. Maar volgens Cooney is dit dus nu al waardevolle informatie om in de toekomst betere maatregelen te nemen om de biodiversiteit te beschermen.
