Rusland geschorst als lid van VN-Mensenrechtenraad: "Rusland steeds meer politieke en internationale paria" 

93 landen hebben voor de schorsing van Rusland als lid van de VN-Mensenrechtenraad gestemd. "Dat is echt een belangrijk signaal", zegt professor Internationaal Recht Catherine Brölmann. "Qatar zit in de Mensenrechtenraad, ook China en Saudi-Arabië zitten erin. Je mag dus kennelijk best wel eens de mensenrechten schenden zonder dat dat meteen betekent dat je niet meer in die raad mag zitten."

Als de Algemene Raad van de VN nu toch beslist om Rusland uit de Mensenrechtenraad te zetten, dan is dat dus een ontzettend sterk signaal. "Dan ben je toch politiek en internationaal een paria", weet Brölmann. De Oekraïense minister van Buitenlandse Zaken laat alvast weten dat hij dankbaar is voor de uitslag van de stemming. 

Rusland op zijn beurt noemt de schorsing "illegaal" en "politiek gemotiveerd". "We betreuren dit en we zullen onze belangen met alle wettelijke middelen blijven verdedigen en uitleg geven", zo zei Dmitri Peskov, woordvoerder van de Russische president Vladimir Poetin, tegen het Britse Sky News. Volgens het Russische staatspersagentschap Tass heeft Rusland het besluit genomen om zijn lidmaatschap van de VN-Mensenrechtenraad te beëindigen. "Rusland heeft besloten zijn bevoegdheden als lid van de VN-Raad voor de Mensenrechten vervroegd te beëindigen met ingang van 7 april 2022", zo zei plaatsvervangend ambassadeur bij de Verenigde Naties, Gennady Kuzmin, vlak na de stemming. 

De Mensenrechtenraad is een intergouvernementele organisatie binnen de Verenigde Naties. Ze is opgericht in 2006 en is de opvolger van de VN-Mensenrechtencommissie. De leden van de raad komen verschillende keren per jaar samen in Genève, in Zwitserland, om mensenrechten overal ter wereld te bespreken. 

De taak van de Mensenrechtenraad is om mensenrechten te beschermen en te versterken. De raad doet aanbevelingen over hoe dat het best kan gebeuren. "Ze kan natuurlijk niet de politie sturen. Het blijft een deels gesproken strijd", legt professor Brölmann uit. "De Mensenrechtenraad neemt resoluties aan. Daar willen landen niet in voorkomen,  want dat is slecht voor je politieke aanzien. Het is een spel in de institutionele arena van de VN."

Directeur van Amnesty International Vlaanderen Wies De Graeve noemt de raad een soft power-orgaan. "Ze legt geen harde sancties op, maar het is een van de enige plekken ter wereld waar landen elkaar ter verantwoording kunnen roepen voor mensenrechtenschendingen. Het is belangrijk om dat debat over mensenrechten te blijven voeren, om landen een spiegel voor te houden, en om aan te dringen op verbeteringen."

De Mensenrechtenraad bestaat uit vertegenwoordigers uit 47 landen. Van die 47 vertegenwoordigers komen er telkens 13 uit Afrika, 13 uit Azië, 8 uit Latijns-Amerika, 6 uit Oost-Europa en 7 uit West-Europa en andere regio’s.

Via een geheime stemming kiest de Algemene Vergadering van de VN wie lid mag zijn van de Mensenrechtenraad. Elk land krijgt een mandaat voor drie jaar en mag maximum zes jaar aaneensluitend in de raad zitten. Argentinië zit dit jaar de Mensenrechtenraad voor. 

De kritiek op de Mensenrechtenraad is vaak dat er veel landen lid zijn die zelf de mensenrechten schenden. "Dat is een discussie die vaak terugkeert", weet professor Brölmann. Er schuilt dan ook een logica achter de strategie om toch zo veel mogelijk landen bij de organisatie te betrekken. "De gedachte is, en dat geldt zeker voor mensenrechten: hoe meer staten er aan boord zijn, hoe beter. De Mensenrechtenraad is ontzettend geneigd om iedereen aan boord te houden, want op wie je eruit schopt, heb je helemaal geen greep meer."

Zo zitten bijvoorbeeld ook China en Qatar op dit moment in de Mensenrechtenraad, twee landen die toch gekend zijn voor de schending van mensenrechten. "Landen moeten zich altijd zelf kandidaat stellen. Dat betekent dat ze een engagement aangaan en dat er ook nauwer toezicht zal zijn op het respect voor de mensenrechten in die landen", zegt De Graeve daarover. "Lidmaatschap van de Mensenrechtenraad kan dus een middel zijn om de mensenrechten te verbeteren."

Als de Algemene Vergadering besluit om Rusland te schorsen, dan is dat dus een ontzettend sterk signaal. "Economisch zal Rusland hier niets van voelen", zegt professor Brölmann. "Maar het is niet goed voor je reputatie, voor je handelspositie. 

Op dit moment wordt Rusland internationaal natuurlijk ook al volledig buitengesloten. "Dus of ze nu hier ineens heel erg van streek van zijn? Dat denk ik niet", gaat Brölmann verder. "Ik denk wel dat dit een deel is van een groter geheel: daar mag je niet meer meedoen, daar word je te kijk gezet, daar word je aangeklaagd.  Het is een opeenstapeling van gewichtige politieke momenten, waardoor het steeds meer onafwendbaar wordt dat Rusland de agressor is."

Wies De Graeve van Amnesty International Vlaanderen vindt het goed dat Rusland ter verantwoording is geroepen en pleit ervoor om landen veel consequenter en meer principieel aan te spreken op grove mensenrechtenschendingen. "Wat ons betreft is er geen onderscheid of ranking in  mensenrechtenschendingen. Wat er met de Oeigoeren in China gebeurt, is even ernstig als wat er in Rusland en Oekraïne gebeurt." 

Dat het bij Rusland nu wel tot een schorsing komt, terwijl China bijvoorbeeld nog steeds lid is, heeft volgens De Graeve dan ook vooral te maken met de grote betrokkenheid van veel landen bij de oorlog in Oekraïne. "We willen wijzen op de dubbele standaarden. Het is goed dat Rusland ter verantwoording geroepen wordt, maar we moeten veel meer met gelijke maten en gewichten wegen."