Hoe de oorlog in Oekraïne en een VS-consultant de presidentsverkiezingen in Frankrijk (een beetje) spannend maken

Emmanuel Macron is de nieuwe sterke man van Europa, al helemaal nu Angela Merkel geen Duits kanselier meer is. Hij heeft er het profiel voor: Macron is bevlogen en schuwt het (wereld)theater niet. Een humanist,  een overtuigde Europeaan en nu ook de verlichte bemiddelaar waar de wereld op zat te wachten? Als hij de sterke man is van Europa, dan moest hij zich in eigen Frankrijk vast geen zorgen maken. Macron kon het zich veroorloven zich ver te houden van de verkiezingscampagne. De president was met belangrijkere zaken bezig: de wereldvrede, de toekomst van Frankrijk, van Europa en van de wereld.

De peilingen bevestigden dat Macron de juiste strategie had gekozen. Toen op 7 maart de kandidaturen werden afgesloten, zweefde hij op eenzame hoogte.  De president was bijna dubbel zo groot als zijn eerste achtervolger, de (uiterst) rechtse nationalist Marine Le Pen. Macron had de oorlog in Oekraïne niet kunnen voorkomen, maar hij was er wel mee bezig. 

Hij hoefde maar naar zijn telefoon te grijpen en de Russische president Vladimir Poetin hing al aan de lijn. Hij belde met iedereen die ertoe deed en werkte zich te pletter. Zijn huisfotograaf Soazig de la Moissonière legde het half maart op een foto vast. Macron in het Elysée, niet in maatpak, maar met een sweater en een baard van drie dagen. De boodschap was duidelijk: deze president was even hard begaan met Oekraïne als Volodimir Zelenski zelf. 

Zijn belangrijkste tegenstanders bovendien, dat kwam goed uit, waren allemaal vrienden van Poetin. Was Le Pen net voor de verkiezingen van 2017 niet in het Kremlin ontvangen? Had ze haar campagne en die van haar partij destijds niet gefinancierd met Russische leningen? Zelfs in 2022 – de lening komt deze keer uit het Hongarije van Viktor Orbán – heeft ze nog een folder laten drukken met een foto, hand in hand met Poetin. Honderdduizenden exemplaren zouden naar verluidt intussen door de shredder zijn gehaald. Al ontkent Le Pen dat, feit is dat "vriend" Poetin wat in de weg zit.

Erger nog is het voor die andere uiterst rechtse presidentskandidaat Eric Zemmour. Hij is/was ronduit een bewonderaar van de Russische president. Hij zag in Poetin de laatste dam tegen het politiek correcte denken. Zemmour droomde hardop van een Franse Poetin en was er zeker van dat Rusland Oekraïne nooit zou binnenvallen. De werkelijkheid haalde hem in. En ook de uiterst linkse Jean-Luc Mélenchon - in de peilingen de derde hond na Macron en Le Pen - kreeg kritiek wegens “een dubbelzinnige houding”. 

De socialistische presidentskandidate Anne Hidalgo noemde Mélenchon zelfs een medestander van Poetin. Kort samengevat: terwijl president Macron lof kreeg voor zijn houding over Oekraïne zaten zijn belangrijkste tegenstanders in de hoek waar de klappen vielen. Alleen, dat bleef niet duren. 

Want toen deed de oorlog – de gevolgen ervan - zich ook in Frankrijk zelf voelen. Door hogere prijzen aan de pomp bijvoorbeeld. De bloem en het stokbrood, alles werd duurder. Koopkracht – het gebrek daaraan – was al één van de grote verkiezingsthema's, het groeide de voorbije weken uit tot hét thema van deze campagne. En laat koopkracht nu net het terrein zijn waarop zijn tegenstanders denken Macron te kunnen pakken. 

Marine Le Pen bijvoorbeeld zet al lang niet meer alleen in op veiligheid en migratie. Ik merkte het op een meeting in Lotharingen. Mensen zeiden me daar “Zemmour is tegen migratie. Marine Le Pen ook, maar zij denkt ook aan onze portemonnee. Daarom denken we voor haar te stemmen".

Idem dito voor de (uiterst) linkse Mélenchon van La France Insoumise. Hij wil de prijzen blokkeren, de laagste lonen en de uitkeringen optrekken. Dat klinkt als muziek in de oren van al die Fransen die elke euro twee keer moeten omdraaien. De tegenstanders van Macron spelen daar handig op in. Diesel en stokbrood, ze leggen Mélenchon en Le Pen geen windeieren. 

En dan kwam de affaire McKinsey er nog bovenop. Ruim een jaar geleden al meldde de site Politico dat consultancybureaus – in dit geval McKinsey – een belangrijke rol hebben gespeeld in de coronapolitiek van de regering, vooral wat betreft de vaccinatiecampagne. Een paar weken geleden dan kwam de Franse Senaat met een rapport dat bevestigde dat de ministeries en kabinetten jaar na jaar meer uitgeven aan consultancy. Van 380 miljoen euro in 2018 tot bijna 900 miljoen euro vorig jaar. Uiteraard gaat dat geld niet alleen naar McKinsey, maar naar tientallen consultancybureaus. Alleen is het alarmerende dat het vaak gaat over strategische beleidskwesties. Zijn de ministeries daar zélf niet voor verantwoordelijk? 

Moet pakweg "de toekomst van de leerkracht" echt worden onderzocht door dure Amerikaanse consultants? Zijn er niet genoeg leerkrachten en deskundigen in Frankrijk dan?  Tot overmaat van ramp blijkt dat McKinsey dan wel honderden miljoenen euro's heeft gefactureerd aan de Franse staat, maar in tien jaar intussen geen cent bedrijfsbelasting heeft betaald. Het is dé polemiek geworden van deze campagne, zeker op sociale media. Ze treft Macron bovendien op een zwakke plek. Voor zijn tegenstanders bevestigt McKinsey-gate namelijk zijn imago van gladde jongen die goede maatjes is met een bepaald internationaal zakenwereldje en met de haute finance.

De grote thema’s van deze campagne zijn dus "gezet" door de oppositie. Heeft de president de campagne misschien te veel overgelaten aan zijn tegenstanders? Macron achtte het zelfs niet nodig om deel te nemen aan televisie-debatten, wat nog eens het imago van de “arrogante” Macron bevestigde. Pas vorig weekend, met zijn meeting in La Défense bij Parijs, is hij eindelijk volop in campagnemodus gegaan. Maar om in de tweede ronde te winnen van – vermoedelijk – Le Pen zal Macron toch een versnelling hoger moeten schakelen. 

Le Pen zal in die tweede ronde namelijk kunnen putten uit een stemmenreservoir van rechtse kandidaten die de tweede stemronde niet hebben gehaald, wellicht Zemmour in de eerste plaats. Macron zal naast zijn eigen aanhang dus ook moeten rekenen op mensen met een centrumlinks profiel. Want daar zit het grootste gevaar voor de president. Dat veel kiezers - vooral de linkse - in de tweede ronde gewoon thuis blijven. Macron mag dan torenhoog favoriet blijven, daar waar het een paar weken geleden nog een walk-over leek te worden, wordt het nu plots toch spannend. Een beetje, toch.