In Gent kan je de komende maanden het werk van Frans Masereel ontdekken en bewonderen. Masereel was een van de belangrijkste Belgische kunstenaars van de 20e eeuw, met internationale weerklank. Hij overleed 50 jaar geleden. Zijn sprekende tekeningen en houtsneden in radicaal zwart en wit zijn te zien in het MSK en het Amsab. Met thema's die ons vandaag nog altijd aanspreken: oorlog en vrede, stad en natuur, het verdriet en de vreugde van gewone mensen.
(Her)ontdek kunstenaar Frans Masereel in Gent, de vader van de graphic novel
Kristien Bonneure
Gepubliceerd:
Oorlog, kapitalisme, kolonialisme of zelfs #MeToo: hoewel Frans Masereel al een halve eeuw overleden is, zijn de thema’s die hij aansnijdt heel erg van nu. Johan De Smet van het Museum voor Schone Kunsten (MSK) in Gent: “De taal van Masereel is universeel. Je ziet hem wel evolueren in de 20e eeuw, maar het werk is zo krachtig en tijdloos dat je het perfect naar vandaag kunt transponeren. Zonder veel voorkennis kun je zo met hem meestappen en je in zijn werk herkennen.”
De taal van Masereel is universeel
Wie was Frans Masereel (1889-1972)? Hij was een van de belangrijkste Belgische kunstenaars van de 20e eeuw, een ooggetuige van twee wereldoorlogen. Sociaal bewogen en internationaal georiënteerd. Zijn werk werd door nazi-Duitsland verboden. Vooral zijn krachtige houtsneden (afdrukken van een in een houtblok gesneden tekening) zijn bekend. Zoals “De kus”: twee geliefden die elkaar zoenen vanuit twee wolkenkrabbers.
“De stad heeft Masereel altijd geïntrigeerd, zowel de positieve als de negatieve kanten van de grootstad. Hij was graag bezig met de keerzijde van de dingen,” verduidelijkt Johan De Smet. Meteen een van de thema’s van de tentoonstelling in Gent. Het MSK toont meer dan 300 prenten en tekeningen van Masereel.
Een filmisch beeldverhaal zonder woorden
Bijzonder boeiend is de reeks van 167 (!) pen- en penseeltekeningen die model stonden voor het boek “Mon livre d’heures” of “Mijn getijdenboek”. In 1919 verbeeldde Masereel zijn eigen verdere leven in een stripverhaal. “Je kunt Masereel zien als een van de vaders van de graphic novel. Dit is een beeldverhaal met kleine scènes uit een groter verhaal, heel gebald weergegeven. Zonder woorden. Een filmisch verhaal waaruit veel optimisme spreekt.”
Schaatsen, naar de markt gaan, in de soep roeren, lezen, betogen, vechten, een vrouw liefhebben, een vrouw verlaten, reizen, van een wolkenkrabber naar beneden plassen: je ziet het Masereel allemaal doen in “Mon livre d’heures”. Een boek dat, meer dan een eeuw oud, nog altijd verkrijgbaar is in de handel.
Johan De Smet wijst een merkwaardige tekening aan. Een scène uit Congo. Een geknielde, geboeide zwarte vrouw zit op de grond. Frans Masereel schopt een blanke man de kamer uit. Heel uitzonderlijk. “Op dat moment, in 1919, zijn er geen kunstenaars die de toestand in Congo aan de kaak stellen.”
#MeToo
Nog zo’n griezelig actuele prent is “De schaduw”. Een jonge vrouw zit naakt op bed, terwijl de dreigende schaduw van een mannelijke kleerkast haar benadert, wellicht zonder goede bedoelingen. “Een eenvoudige vormentaal,” zegt Johan De Smet, “maar met zoveel betekenis. Masereel houdt van uitvergroten, van dramatiseren. In één beeld vat hij tegengestelden en verschillende werelden.”
Masereel houdt van uitvergroten en dramatiseren
En dat allemaal in twee kleuren: zwart en wit. “Heel radicaal. Je merkt ook dat het zwart overheerst; hij liet grote zones van het blok hout onbesneden, zodat het wit oplicht uit die donkere wereld.”
Masereel koos altijd het perspectief van de kleine man en de kleine vrouw. Hij was heel sociaal geëngageerd, maar partijpolitiek was niets voor hem. De Smet: “Hij was geen socialist, geen communist, geen anarchist; hij was een kunstenaar die boven dat alles stond. Hij wou vooral zichzelf zijn en wat diep in hem leefde als basis nemen.”
Met een groot engagement voor mens en wereld. Bijzonder actueel is zeker deze schreeuw om vrede: "De laatste bom":
Regionaal nieuws uit Oost-Vlaanderen
Gepubliceerd:
