Niet alleen voor journalisten, ook voor hun fixers is het levensgevaarlijk werken in Oekraïne: enkelen getuigen 

Onder de schuilnaam Nikita doet de fixer voor de Franse zender Radio France zijn ijzingwekkende verhaal. Op 5 maart werd Nikita met zijn wagen waarop duidelijk "Pers" stond, in een hinderlaag gelokt door Russische soldaten. Er werden meerdere kogels afgevuurd en hij botste tegen een boom. 

Terwijl hij schreeuwde dat hij een burger was, trok hij zichzelf uit het wrak. Nikita werd omsingeld door soldaten, die hem fouilleerden en sloegen. De Russische troepen dachten dat hij in werkelijkheid een Oekraïense soldaat was, die als verkenner of spion optrad. De Russen besloten hem te ontvoeren en in een bos gevangen te houden. 

Nadien werd hij in een kelder mishandeld, bedreigd met een mes en geslagen met een ijzeren staaf. Hij kreeg ook elektrische schokken en werd uitgehongerd. De Russen dreigden ermee hem te executeren.

Zeker de eerste dag van zijn gevangenschap was heel gewelddadig, vertelt hij in een interview aan de belangenvereniging Reporters Zonder Grenzen. Een officier wou hem drie dagen aan z'n lot overlaten. Vastgebonden aan een boom in de barre kou. Maar hij kreeg uiteindelijk toch nog wat eten en werd verwarmd door een vuurtje. 

Drie dagen later werd hij opnieuw gemarteld. Uiteindelijk lieten de Russische soldaten hem vrij na 9 dagen. Vandaag is Nikita herenigd met zijn gezin en verblijft hij ergens in Oekraïne.

Fixers zoals Nikita worden massaal ingezet door buitenlandse journalisten op het terrein in Oekraïne. Ze zijn onontbeerlijk voor journalisten, ook omdat ze bijvoorbeeld berichten van de bezetter weten te duiden met informatie die ze uit hun uitgebreid netwerk verzamelen. Precies daarom worden ze door Russische strijdkrachten beschouwd als een bedreiging die moet worden uitgeschakeld.

Volgens Reporters Zonder Grenzen zijn sinds de start van de oorlog al zeker 20 aanvallen op fixers en journalisten geregistreerd, waarvan 4 dodelijke. Vorige week werd ook de Oekraïense fixer Oleksandra Koevsjinova gedood bij een aanval ten noordwesten van Kiev. Ze assisteerde de Amerikaanse nieuwszender Fox News. Cameraman en fotograaf Pierre Zakrzewski werd ook gedood, Fox News-journalist Benjamin Hall raakte gewond. 

Een paar dagen eerder werd in Irpin ook de Amerikaanse documentairemaker Brent Renaud doodgeschoten. Dinsdag verklaarde de Oekraïense krant Hromadske dat een van haar journalisten, Victoria Rosjtsjina, was vrijgelaten nadat ze vrijdag door Russische troepen was gevangengenomen. Een andere Oekraïense krant The Kyiv Independent meldt dat fotojournalist Maks Levin vermist is.

Reporters Zonder Grenzen heeft al een klacht ingediend bij het Internationaal Strafhof in Den Haag over vermeende opzettelijke aanvallen op journalisten door Russische troepen. "Nikita heeft ons een getuigenis gegeven die bevestigt hoe zwaar de oorlogsmisdaden zijn die het Russische leger tegen journalisten begaat," aldus secretaris-generaal van Reporters Zonder Grenzen Christophe Deloire. "Het doorgeven van zijn getuigenis aan de aanklager van het Internationaal Strafhof is het minste wat we kunnen doen voor deze moedige jonge fixer."

Naarmate de dreiging van een oorlog in Oekraïne eind vorig jaar toenam, is ook de vraag naar fixers in dat land fors toegenomen. Jonge Oekraïners die verschillende talen spreken, meldden zich om een steentje bij te dragen. Ook VRT NWS maakt gebruik van lokale fixers. Zo schakelde ik zelf tijdens mijn verblijf in Oekraïne in februari de jonge blogger Vitalii in, die zeer gemotiveerd was om informatie te zoeken en Russische propaganda te ontmaskeren.

Maar enkele dagen na de start van de oorlog heeft Vitalii besloten om zijn job als fixer op te geven en zijn land te verdedigen als soldaat in het leger, samen met collega-fixer Bogdan. "Ik heb het gevoel dat ik mezelf nuttiger kan maken op deze manier. Mijn land en mijn volk zijn in gevaar, daarom wil ik niet voor mijzelf werken maar onze democratie beschermen tegen Russisch totalitarisme."

Op zijn Twitter-pagina plaatst hij sindsdien foto’s in gevechtsuitrusting. Vitalii noemt het trouwens ook een "veiliger keuze", want als fixer was hij ongewapend en onverzekerd. Fixers zijn minder beschermd dan de buitenlandse journalisten waar ze voor werken, die wel verzekerd zijn.

Ook de Vlaams-Oekraïense Anastacia Galouchka werkt als fixer voor de Amerikaanse krant The Washington Post in het oorlogsgebied. Zij heeft zich voorlopig nog niet bedreigd gevoeld, maar zegt in een gesprek in "De ochtend" op Radio 1 wel dat haar job vaak spannend is, ook in het contact met Oekraïense soldaten. 

“Ik heb gemerkt dat er veel wantrouwen leeft tegenover ons. Er wordt naar ons geroepen “Wie zijn jullie?” en dan roepen we terug dat we bemiddelaars zijn voor buitenlandse pers. De risico’s proberen we te beperken. Zeker aan check-points waar je papieren gecontroleerd worden door gewapende soldaten. Dan is het zaak om duidelijk te maken dat je niets te verbergen hebt. Vensters van de wagen openen nog voor je aankomt en paspoorten in de hand.” Voorlopig blijft Anastacia Galouchka nog aan het werk als fixer in Oekraïne.