De Amerikaanse president Joe Biden zakt vanavond af naar Brussel voor een uitzonderlijke NAVO-top, een vergadering met de leiders van de G7 om tot slot 2 uur aan te schuiven bij een Europese top. Die bijeenkomsten staan allemaal in het teken van de oorlog in Oekraïne, maar zeker is: ze zouden niet plaatsvinden als Biden niet had willen komen. Waarom is het voor de president van de Verenigde Staten zo belangrijk om hiervoor persoonlijk naar Brussel te reizen - nog geen jaar na zijn vorige bezoek?
Daar is Joe Biden weer: waarom de Amerikaanse president opnieuw persoonlijk naar Brussel komt
Bert De Vroey
Gepubliceerd:
Het was een prachtige lenteavond toen president Biden op 13 juni vorig jaar de vliegtuigtrap afdaalde op de militaire luchthaven van Melsbroek. Ook toen kwam hij in eerste instantie om een NAVO-top bij te wonen. Biden wou duidelijk maken dat de VS de westerse alliantie nog steeds voluit bleef steunen, na de twijfels die zijn voorganger Donald Trump daarover had gezaaid.
Op die top werd toen de NAVO Agenda 2030 goedgekeurd, een strategische update voor de doelstellingen en aandachtspunten voor het bondgenootschap in het nieuwe decennium. Dat bezoek dateert pas van negen maanden geleden. Eind juni staat er bovendien een nieuwe NAVO-top gepland in Madrid - waar Biden ook zal aanwezig zijn. Dat de president het toch nog nodig vindt om nu opnieuw en onmiddellijk naar Brussel te komen, heeft alles te maken met de oorlog in Oekraïne. Voor Biden is dit een uitzonderlijk moment dat de geopolitieke verhoudingen voor jaren (of zelfs decennia) kan bepalen. Het is daarenboven (meer nog dan Afghanistan) een beslissend moment voor zijn eigen presidentschap, het soort episode waarover de geschiedenisboeken zullen oordelen.
BEKIJK: Premier De Croo wacht president Biden op wanneer zijn vliegtuig Air Force One landt in Melsbroek 13 juni 2021.
De agenda's
Officieel was het de Noorse NAVO-topman Jens Stoltenberg die op dinsdag 15 maart aankondigde dat hij een uitzonderlijke (dus niet eerder geplande) NAVO-top had samengeroepen voor 24 maart. Maar in Europese én Amerikaanse diplomatieke kringen zoemde het toen al van de geruchten dat zoiets zou gebeuren. Een extra ingelaste NAVO-top met de staatshoofden en regeringsleiders zal nooit plaatsvinden als het Witte Huis daarvoor het licht niet op groen zet - of sterker nog: de aanzet geeft. Het is waarschijnlijker dat het team-Biden als eerste het signaal heeft gegeven voor zo'n top dan het team-Stoltenberg.
De vraag wanneer dit best kon gebeuren, werd beantwoord door de Europese Unie. De staatshoofden en regeringsleiders van de EU zouden op 24 en 25 maart toch al in Brussel zijn voor hun jaarlijkse lentetop. 21 van de 27 EU-landen zijn ook lid van de NAVO: waarom dan niet meteen de twee combineren? Enkel de negen overige NAVO-landen (de VS, Canada, het Verenigd Koninkrijk, Noorwegen, IJsland, Turkije, Noord-Macedonië, Albanië en Montenegro) moesten een extra verplaatsing maken.
Om het allemaal nog wat meer de moeite waard te maken, besloot de Duitse bondskanselier Scholz om er maar meteen een G7-top aan vast te haken. Duitsland is dit jaar voorzitter van deze groep van 7 rijkste industrielanden en ontvangt de leiders in principe eind juni in de Beierse Alpen. Maar de actualiteit maakt een extra overlegronde de moeite waard, en voor Scholz kan dat net zo goed in Brussel gebeuren. Zes van de zeven landen zijn daar toch al aanwezig voor de NAVO, enkel de Japanse premier moet daarvoor nog extra het vliegtuig nemen. De G7 zal die top houden in het NAVO-gebouw.
De groepsfoto's
Dat alles betekent dat er donderdag 37 staatshoofden en regeringsleiders in Brussel zullen neerstrijken voor één of meerdere van die topontmoetingen: dat worden een heleboel motorescortes met zwaailichten en verkeersopstoppingen. Heeft al die drukte wel zin? Moeten er gewichtige beslissingen worden genomen? Is een fysieke samenkomst op die drie platformen wel noodzakelijk?
Het eerste en evidente antwoord op die vragen heeft te maken met symboliek en beeldvorming. Twee jaren van covid hebben ons geleerd dat een virtueel topberaad van wereldleiders nooit een verpletterende indruk nalaat. Een president die tegen een splitscreen met twaalf collega-presidenten zit te praten, dat zijn schrale beelden die weinig tv-journaals halen. Wil je dat een boodschap overkomt en misschien zelfs geboekstaafd blijft in het archief, dan heb je een decor nodig, wandelgangen, vlaggen, schouderklopjes en handdrukken, mimiek en lichaamstaal, een vergaderzaal, een podium en persconferenties, en de onvermijdelijke lacherige groepsfoto's.
Overigens is Biden een man die al zijn hele leven lang aan politiek doet via persoonlijke contacten: direct, joviaal, lichamelijk zelfs - soms op het ongepaste af. De covid-pandemie heeft hem wat dat betreft een dikke pad in de korf gezet, maar nu wil hij van de relatieve covidluwte profiteren.
De geschiedenisboekjes
Voor president Biden is die beeldvorming van belang. De voorbije weken heeft het Witte Huis veel energie gestopt in nauw overleg met Europese leiders, en met succes. De reactie van het Westen was (tot nu toe) verrassend krachtig en eendrachtig - zowel vanwege de NAVO (militair, met de versterking van de oostelijke flank) als vanwege de EU en de G7 (voor wat betreft sancties). Het Westen heeft een vuist gemaakt tegen de Russische president Vladimir Poetin; de VS heeft daarin een leidende rol gespeeld. Bovendien valt op hoe Biden de Europese Unie als organisatie permanent betrekt bij dat overleg. Zelden of nooit heeft Washington de EU zo frequent en zo nauw in the loop gehouden.
Los van de inhoud die zal worden besproken, is dát voor president Biden een doel op zich van zijn bezoek aan Brussel: de eenheid van het westerse kamp, onder Amerikaanse leiding, ondubbelzinnig in de verf zetten. Het moet een signaal zijn aan Poetin, Rusland en Wit-Rusland - en tegelijk aan andere landen in de wereld die de internationale rechtsorde met de voeten zouden willen treden.
De beelden van de samenkomst worden hoe dan ook historisch omdat het moment zélf historisch is: "Dáár, toen in Brussel, daar heeft de westerse wereld zich schrap gezet tegen autoritaire agressie". Of Joe Biden en zijn Democratische partij electoraal garen zullen spinnen bij dat moment, is in de huidige politieke context van de VS helemaal niet zeker. Maar áls dat zo is, dan is dat voor Biden mooi meegenomen.
BEKIJK: President Biden die met zijn bezoek ook opnieuw de banden wil aanhalen met Europa na zijn voorganger, president Trump.
De inhoud
Dat alles neemt niet weg dat er ook inhoudelijk wel wat te bespreken valt. De NAVO moet haar prioritaire strategische doelstellingen herbekijken en opnieuw veel sterker inzetten op de militaire versterking van de oostelijke lidstaten. De EU zal, samen met de VS en Canada (en mogelijk ook Japan), een evaluatie maken van de reeds afgekondigde sancties tegen Rusland en misschien ook nog nieuwe strafmaatregelen bespreken. En de G7 zal zich buigen over de gevolgen van de oorlog (en de sancties) voor de wereldeconomie.
Daar zullen veel technische kwesties en discussies in sluipen die intussen al op een lager niveau zijn uitgeklaard of die nog verdere voorbereiding vergen. Toegegeven: dat had ook door ministers of ambassadeurs besproken kunnen worden. Maar als de staatshoofden en regeringsleiders dat alles bekrachtigen of op de rails zetten, krijgt het allemaal een nog groter gewicht.
De plooien om glad te strijken
Bovendien sluipt er achter de façade van eensgezindheid toch wat onenigheid in de rangen. Met name de Oost-Europese landen dringen aan op een krachtiger optreden van de NAVO in de Oekraïne-crisis. Estland vraagt een no fly-zone, Polen wil een voorstel op tafel leggen voor een "vredesmacht"' in Oekraïne, met troepen die mogelijk zelfs door de NAVO zouden worden geleverd. En dan steekt soms ook nog de discussie de kop op over de levering van gevechtsvliegtuigen aan Oekraïne.
Dat alles strookt niet echt met de officiële lijn van de alliantie die zegt dat de NAVO niet betrokken is bij het conflict: "We are no part of this conflict". Ook al leveren zowat alle lidstaten bilateraal wapens aan Oekraïne, het bondgenootschap zelf beperkt zich tot verbale salvo's aan Poetins adres. De risico's op een escalatie (en op "Wereldoorlog III") zijn voor de NAVO én voor Joe Biden immers te groot om de alliantie in de oorlog te laten meezuigen.
Die plooien een beetje gladstrijken, ook dat is een reden voor president Biden om persoonlijk naar Europa te reizen. Na Brussel bezoekt hij trouwens Polen, het NAVO-land dat allicht het meest de gevolgen ondervindt van de oorlog. Met dat bezoek betuigt Biden zijn solidariteit en dankbaarheid aan Polen, maar masseert hij allicht ook wat ongenoegen weg in Warschau.
In Brussel zal hij, als onbetwiste primus inter pares, de debatten over de gepaste NAVO-reactie kunnen sturen en misschien ook beslechten. NAVO-baas Stoltenberg, die de voorbije weken steeds nerveuzer oogt, zal daar niet rouwig om zijn. De Amerikaanse president zal tenslotte ook met tevredenheid kennis nemen van het voornemen van steeds meer Europese lidstaten om hun investeringen in defensie fors op te krikken. Zo heeft hij zelfs een trofeetje om thuis in Washington mee uit te pakken.
