Wat betekent de oorlog in Oekraïne voor onze winkelkar? En wat met gas- en olieprijzen? Een overzicht

Qua olieprijzen speelt Rusland een belangrijke rol op het wereldtoneel. Het vormt samen met de Verenigde Staten en Saudi-Arabië de top-3 van grootste olieproducenten in de wereld.

Ruwe olie is de belangrijkste basisgrondstof voor veel producten die we gebruiken, denk aan plastic en brandstof. Er wordt onder meer kerosine, benzine en producten voor de chemische industrie mee gemaakt.

"Momenteel heeft Rusland alle verplichtingen nagekomen", zegt professor internationale economie Filip Abraham (KU Leuven en Vlerick Business School). "We komen voorlopig dus geen olie te kort, maar er is natuurlijk wel de vrees dat we zonder zullen komen te zitten. Eigenlijk is de stijging van de olieprijs eerder een reactie op de verwachtingen en onzekerheid dan op een directe noodsituatie."

"Olieprijzen liggen vast in contracten tussen producent, in dit geval Rusland, en consument, in dit geval bijvoorbeeld België of de Europese Unie", zegt Abraham. "Omdat die op lange termijn vastgelegd worden, zijn die prijzen voorlopig stabiel tot er nieuwe contracten afgesloten worden."

"Maar wat wel gigantisch schommelt, is de dagprijs. Die is heel gevoelig voor de instabiele situatie. De prijs van brandstof wordt voor een deel bepaald door de dagprijs van olie, dus als de prijs stijgt, stijgt ook de kost aan de pomp. En dat is hoe de gewone mens dat voelt in zijn portefeuille."

Rusland produceert niet alleen veel olie, maar is ook een wereldspeler op de gasmarkt. Russisch gas telt voor 40 procent van het totale verbruik in Europa.

Mocht Rusland dus zijn gas afsluiten voor Europa, komen we wel in de problemen terecht, want gas is niet alleen nodig om de huizen te verwarmen en te koken, ook de industrie leunt zwaar op gas als energiebron en het is belangrijk voor de elektriciteitsopwekking.

De Europese gasprijs is vorige week naar een nieuwe recordstand gestegen. De prijs schoot tot 60 procent omhoog. "Ook hier zien we een gelijkaardige situatie als bij de olieprijzen", zegt Abraham. "Momenteel hebben we geen gastekort, en het lijkt er ook niet meteen aan te komen. Rusland levert nog steeds zoals afgesproken, maar ook hier voelen we de fluctuerende dagprijs."

In Rusland en Oekraïne, samen goed voor zo'n 25 procent van de wereldwijde export van graan, ligt de export door het conflict zo goed als stil. De prijs van tarwe is sinds de Russische inval in Oekraïne enorm gestegen. De afgelopen maand steeg de prijs met zo'n 30 procent tot op het hoogste niveau sinds 2008. 

"Tarwe wordt vaak op korte termijn aangekocht", legt Abraham uit. "Er zijn minder langetermijncontracten. Tarwe wordt vaak verkocht op internationale voedingsmarkten. De prijs ervan wordt sterk bepaald door internationale beurzen en is daardoor nu enorm aan het stijgen."

Veel producten waarin tarwe verwerkt zit, zoals brood en pasta, kunnen dus binnenkort stijgen in prijs. Ook vlees en eieren kunnen duurder worden, omdat granen een belangrijk bestanddeel zijn van dier- en veevoer, al lijkt de situatie voorlopig nog stabiel. "Momenteel zitten alle silo's vol met graan", zegt Eddy Van Damme, voorzitter van Bakkers Vlaanderen. "We kunnen dus nog een tijdje overbruggen. De bloemmolens draaien op volle toeren. We hebben nog geen signaal ontvangen dat we snel tekorten zullen hebben."

"De tendens die we zien bij tarwe, zullen we ook merken bij andere voedingsproducten", zegt Abraham. Zo wordt ook zonnebloemolie veel in Rusland en Oekraïne geproduceerd. De twee landen zijn goed voor zo'n 15 procent van de wereldwijde export. Zonnebloemolie wordt ook weer in allerlei producten verwerkt, zoals mayonaise of gebak. 

Dan is er ook nog maïs, waarvan verwacht wordt dat de prijs met 30 procent kan stijgen. Dat heeft mogelijk weer gevolgen voor de prijs van onder andere bier.

Rusland is een van de grootste producenten van grondstoffen als ijzererts, staal en allerlei soorten metalen. Zo is het land verantwoordelijk voor de helft van de wereldproductie van palladium, dat bijvoorbeeld wordt gebruikt in uitlaten van auto's, telefoons en tandvullingen.

"De prijs van bijvoorbeeld auto's zal inderdaad stijgen", zegt Abraham. "Maar het is belangrijk op te merken dat auto's bestaan uit verschillende onderdelen, die niet alleen uit Rusland komen. Het is dus niet de totaalprijs in het algemeen die zal stijgen, maar enkel het deel, in dit geval metaal, dat uit Rusland komt."

"Zolang de oorlog bezig is, zullen we een economische impact voelen", zegt Abraham. "Na de oorlog zal de situatie zich op termijn stabiliseren, maar dat hangt ook af van de duur van het conflict, hoeveel er vernield is en welke sancties nog worden opgelegd. Als er bijvoorbeeld een aankoopverbod komt uit Rusland, zal het effect daarvan voelbaar zijn in onze portefeuille."

"Veel landen zullen nu beginnen te beseffen dat ze wel heel afhankelijk zijn van Rusland. Het is nu eigenlijk het moment voor staten om hun gedrag aan te passen en elders grondstoffen aan te kopen. Al zal dat financieel ook wel voelbaar zijn, want er is een reden dat we momenteel bepaalde grondstoffen aankopen uit Rusland. En die reden is hoogstwaarschijnlijk dat die daar goedkoper waren."