Binnenkort verschijnen meer dan tienduizend nieuwe woorden in Van Dale. Begrippen als "knuffelcontact", "bodyshaming" en "matcha" maken zo officieel deel uit van onze woordenschat. "Het woordenboek laat ons zien wat er leeft en hoe alles verandert", verklaart Veronique De Tier van het Instituut voor de Nederlandse Taal.
Zottenkot, tchin tchin, birdnesting: zo vinden nieuwe woorden hun weg naar het Nederlands
Thomas Van De Wal
Gepubliceerd:
"Knuffelcontact", "airfryer" of "bodyshaming": het zijn maar enkele van de duizenden woorden die een plaats hebben gekregen in de zestiende editie van de Dikke Van Dale, die over enkele weken in de winkelrekken ligt. Veronique De Tier werkt als dialectoloog bij het Instituut voor de Nederlandse Taal en legt in "Laat" uit hoe zulke woorden precies ontstaan.
"Dat gebeurt vooral als er situaties komen waarin we nieuwe handelingen en voorwerpen moeten benoemen", vertelt ze. "De coronacrisis is zo'n goed voorbeeld. Een nieuwe ziekte moet een naam krijgen, tijdens die ziekte gaan we plots in lockdown, wat ook een nieuw woord is, en op die manier komen er steeds nieuwe woorden bij."
Aan de hand van die nieuwe begrippen kunnen we ook zien hoe de pandemie verliep: we spraken vooral over "coronakilo's" en "coronakapsels" in het begin van de pandemie, toen we met z'n allen thuis zaten en de kappers nog dicht waren. "Wat later kwamen de vaccins en kregen we "vaccinvoorstekers of "prikvertikkers", daarna de "booster", ..."
Veranderende maatschappij
Naast nieuwe woorden heeft het woordenboek ook aandacht voor genderneutraliteit. Achter het woord "minister" en zo'n 15.000 andere woorden komt zo bijvoorbeeld "m/v/x" te staan.
"Dit toont aan dat het woordenboek een spiegel van onze maatschappij is", zegt De Tier. "Genderneutraliteit is iets waar we de laatste jaren echt mee bezig zijn. Het is dus logisch dat zulke belangrijke zaken in het woordenboek terechtkomen, aangezien het beschrijft hoe onze samenleving in elkaar zit. Het woordenboek schrijft niet voor, maar laat ons wel zien wat er leeft en hoe alles verandert."
Het woordenboek is een spiegel van onze maatschappij
Veronique De Tier, Instituut voor de Nederlandse Taal
Blijven ze ook?
Dat een woord in Van Dale wordt opgenomen, hoeft daarom nog niet te betekenen dat het in elke context correcte standaardtaal is. "Zoals elk woordenboek werkt Van Dale met labels", legt De Tier uit. "Zo zal naast "rien de knots" spreektaal vermeld staan en zal "knuffelcontact" het label Belgisch Nederlands krijgen, terwijl een "klimaatdrammer" misschien het label Nederlands Nederlands krijgt."
Toch is het niet gemakkelijk om erin te komen. "Het woord moet enige tijd bekend zijn en algemeen gebruikt worden om het woordenboek te halen. Sommige woorden gebruiken we maar kort en zullen het woordenboek niet halen, er moet eerst een zekere verspreiding zijn."
Als we woorden maar kort gebruiken, zoals woorden die specifiek gelinkt zijn aan het begin van de coronacrisis, is het maar de vraag of ze op termijn niet opnieuw zullen verdwijnen uit het woordenboek.
"Een aantal woorden zal in conversaties wel verdwijnen, maar niet direct uit het woordenboek", zegt De Tier. "Eens een woord erin staat, blijft het er ook lang in staan. Van Dale bestrijkt bijvoorbeeld een periode van zo'n 100 à 120 jaar."
En als er uiteindelijk geschrapt wordt, zal het voornamelijk uit de papieren editie zijn, om het aantal bladzijden te beperken. "In de digitale versie blijven die woorden wel bewaard."
