Zijn chimpansees empatisch? Ze verzorgen elkaars verwondingen (met insecten)

Gevallen, gesneden, pijn gedaan? Onze eerste reactie is doorgaans om de wonde te ontsmetten en ze desgevallend af te dekken met een pleister of een verband. We verzorgen zo niet alleen onze eigen wondes, maar ook die van onze naasten. Chimpansees hebben zo hun eigen methodes van wondverzorging ontwikkeld: ze vangen insecten en brengen die aan op een open wonde.

Wetenschappers hebben dit gedrag geobserveerd in het West-Afrikaanse land Gabon. Opvallend is niet alleen de methode die de chimpansees gebruiken, maar vooral het feit dat ze op die manier ook de verwondingen van hun soortgenoten verzorgen. Daarover is nu een studie gepubliceerd in het vakblad Current Biology, extra voer voor het wetenschappelijke debat over de capaciteit van chimpansees en andere dieren om belangeloos anderen te helpen.

"Als je naar school gaat, lees je in handboeken biologie over de wonderbaarlijke dingen die dieren doen", zegt Simone Pika, bioloog aan de universiteit van Osnabrück in Duitsland en co-auteur van de studie, aan het Franse persagentschap AFP. "Ik denk dat dit echt iets kan zijn dat in zulke handboeken belandt."

De kiem voor het onderzoek werd gelegd in 2019, toen wetenschappers in het Loango National Park in Gabon een vrouwelijke chimpansee, Suzee, aan het observeren waren. Ze merkten hoe Suzee een wonde op de voet van haar puberzoon aan het inspecteren was. Plotseling ving ze een insect uit de lucht, stak het in haar mond, leek het plat te duwen en plakte het vervolgens op de wonde bij haar zoon. Dat herhaalde ze nadien nog twee keer.

In de 15 maanden die volgden, zagen de wetenschappers hoe de chimpansees die procedure minstens 19 keer bij zichzelf ook toepasten. Bij twee andere gelegenheden stelden ze vast dat gewonde chimpansees op dezelfde manier door anderen verzorgd werden. Die verwondingen, soms centimeters groot, waren meestal het gevolg van conflicten tussen leden van dezelfde of van een concurrerende groep.

De gewonde chimpansees maakten helemaal geen bezwaar tegen de behandeling, ze leken er zelfs van te genieten dat er voor hen gezorgd werd. "Het vraagt heel wat vertrouwen om een insect in een open wonde te plaatsen", zegt Simone Pika. "Ze lijken te begrijpen hoe het werkt: als jij dit bij mij doet met het insect, dan geneest mijn verwonding. Het is verbazingwekkend."

De wetenschappers hebben niet kunnen achterhalen welk insect de chimpansees gebruikten bij hun wondverzorging. Vermoedelijk is het een vliegend insect, omdat de chimpansees heel snel moesten uithalen om het te vangen.

Volgens Pika zouden bepaalde eigenschappen van het insect een ontstekingsremmende of kalmerende werking kunnen hebben. Van insecten is bekend dat ze soms drager zijn van stoffen die een toepassing kunnen hebben in de geneeskunde. Er is nog meer onderzoek nodig om te weten over welk insect het hier gaat.

Bij vogels, beren, olifanten en andere dieren werd eerder al geobserveerd dat ze zelfmedicatie toepassen, door bijvoorbeeld bepaalde planten te eten. Wat uniek is bij de chimpansees, is dat ze niet enkel zichzelf, maar ook anderen helpen.

Niet iedereen is het erover eens dat dieren beschikken over de capaciteit om zogenoemd prosociaal gedrag te vertonen. Dat is gedrag dat je vrijwillig stelt om anderen te helpen, denk bijvoorbeeld aan troosten, delen en belangeloos voor anderen zorgen. "Maar de chimpansees hebben hier niks te winnen", zegt Simone Pika. Dus wat maakt dan dat ze het doen?

Bij mensen is prosociaal gedrag gelinkt aan empathie, de vaardigheid om je in te leven in anderen. Speelt dat ook bij chimpansees? Dat is een hypothese die in verdere onderzoeken getoetst moet worden.