De Poolse president Andrzej Duda heeft een wetsvoorstel ingediend om de omstreden disciplinaire kamer bij het Hooggerechtshof "af te schaffen". De Europese Commissie is erg bezorgd om die kamer en Polen is er ook al voor op de vingers getikt door het Europees Hof van Justitie. Duda wil ze nu afschaffen om een einde te maken aan het Pools-Europees dispuut, maar critici zeggen dat zijn wetsvoorstel eigenlijk weinig verandert.
Poolse president wil tuchtkamer bij Hooggerechtshof "afschaffen" wegens rel met EU, maar wantrouwen blijft groot
Freek Willems
Gepubliceerd:
De Poolse regering, geleid door de conservatieve partij PiS, richtte in 2020 een disciplinaire kamer op bij het Hooggerechtshof. Die kan rechters geldboetes opleggen, degraderen of ontslaan als ze de beslissingsmacht of legaliteit van andere rechters of rechtbanken in twijfel trekken. Sindsdien heeft de kamer al verschillende rechters de laan uitgestuurd.
Het was een van een hele reeks omstreden hervormingen die de Poolse regering de voorbije jaren bij justitie heeft doorgevoerd. Ook het Hooggerechtshof zelf werd overigens opnieuw samengesteld. Rechters die nauwer aansluiten bij de waarden van regeringspartij PiS namen de plaats in van de vorige rechters.
De Europese Commissie maakt zich grote zorgen over die tuchtkamer en over de onafhankelijkheid van Poolse rechters in het algemeen. En ook het Europees Hof van Justitie tikte Polen al op de vingers. In oktober vorig jaar veroordeelde het Polen tot een boete van 1 miljoen euro per dag zolang de tuchtkamer blijft bestaan. De Poolse regering weigert echter te betalen.
De Europese Commissie dreigt er daarom mee om Europese subsidies aan Polen in te houden. Om een einde te maken aan het conflict tussen de Commissie en de Poolse regering, dient de Poolse president Duda nu een westvoorstel in om de omstreden tuchtkamer te ontmantelen.
Volgens Duda houdt zijn wetsvoorstel in dat de tuchtkamer afgeschaft zou worden en de rechters die er nu in zitten, ofwel met pensioen kunnen gaan ofwel naar andere kamers van het Hooggerechtshof overgeplaatst kunnen worden.
Toekomstige disciplinaire zaken zouden dan voortaan door een nieuwe "kamer" behandeld worden. Duda stelt een panel van 11 rechters voor die allen uit het Hooggerechtshof komen en niet meer aangesteld maar "geloot" zouden worden.
Of het met andere woorden om een echte afschaffing gaat of een verpakking in een nieuwe vorm, is dus nog niet helemaal duidelijk. Volgens de Poolse Vereniging van Rechters lost dit wetsvoorstel het probleem van gepolitiseerde benoemingen van rechters alvast niet op en leidt het alleen maar tot meer chaos. Veel rechters van wie de benoeming omstreden is, blijven gewoon zitten, luidt de kritiek.
"Dit wetsvoorstel is gewoon een poging om via een valse naamsverandering EU-geld te krijgen, terwijl Polen de uitspraken van het Hof van Justitie van de Europese Unie blijft schenden", schrijft ook Laurent Pech, professor Europees recht aan de Unversiteit van Londen, op Twitter.
Het is nog niet duidelijk of Duda het wetsvoorstel met de Poolse regering heeft doorgepraat en wat haar reactie is. Vooraleer zijn voorstel wet kan worden, moet het nog door de twee kamers van het parlement en door de regering worden goedgekeurd.
Akkoord over omstreden bruinkoolmijn
Ook in een ander conflict met de Europese Unie is het een en ander in beweging gekomen. Polen en Tsjechië hebben namelijk een akkoord bereikt over de omstreden Poolse bruinkoolmijn in Turow, vlak bij de Tsjechische grens, die het grondwater en ook het drinkwater van veel Tsjechen vervuilt.
Er is afgesproken dat Polen een barrière zal bouwen die moet voorkomen dat Tsjechië nog last ondervindt van de mijn. Als er na afronding van de barrière toch vervuild water in Tsjechië terechtkomt, moet de mijn alsnog dicht. In ruil trekt Tsjechië de zaak die het bij het Europees Hof van Justitie heeft aangespannen, weer in. Polen betaalt bovendien 45 miljoen euro schadevergoeding, weliswaar 5 miljoen minder dan Tsjechië eerder had gevraagd. De Poolse premier Morawiecki sprak van een nieuw hoofdstuk in de relatie met Tsjechië.
Het Europees Hof van Justitie bepaalde vorig jaar dat de mijn moest worden stilgelegd en legde Polen een dwangsom van 500.000 euro per dag op omdat het daar geen gevolg aan gaf. Ook die dwangsom heeft Polen niet betaald. Maar nu Tsjechië zijn klacht bij het Hof intrekt, volgt er geen arrest meer. Het is wel mogelijk dat Polen het geaccumuleerde bedrag van die dwangsom alsnog zal moeten betalen.
Nieuwe veroordeling
Polen probeert dus duidelijk de lont uit het Pools-Europese kruitvat te halen, maar dat neemt niet weg dat er nog veel Europese bezorgdheden zijn. Dat bewijst ook een nieuwe veroordeling door een Europese rechtbank die Polen vandaag opliep. Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens oordeelde dat rechters op een "disfunctionele" manier benoemd worden in Polen, waardoor een bedrijf dat een klacht had ingediend, het recht op een eerlijk proces ontzegd werd.
Een farmabedrijf waarvan een voedingssuplement van de markt is gehaald, had een schadevergoeding geëist van de overheid en spande daarvoor een procedure aan bij de Civiele Kamer van het Poolse Hooggerechtshof, maar kreeg daar nul op het rekest. Het bedrijf stapte daarop naar het Europees Hof van de Rechten van de Mens met de klacht dat het Poolse Hof niet onafhankelijk en onpartijdig is. Het Europees Hof geeft het bedrijf nu gelijk en tikt Polen op de vingers.
Polen moet nu een schadevergoeding van 15.000 euro betalen en ook 3.000 euro aan kosten. Bij het EHRM lopen nog tal van andere soortgelijke rechtszaken tegen de Poolse overheid.
Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) hoort bij de Raad van Europa, een instelling die losstaat van de Europese Unie en veel meer lidstaten telt. Uitspraken van het EHRM zijn in principe bindend voor de lidstaten van de Raad van Europa.
