In Noord-Ierland, een deel van het Verenigd Koninkrijk, heeft premier Paul Givan zijn ontslag aangekondigd. Givan is lid van de Britsgezinde partij DUP en die kan zich niet vinden in het protocol over Noord-Ierland dat de Britse regering met de Europese Unie heeft gesloten. Het ontslag komt een dag nadat de Noord-Ierse minister van Landbouw ermee gedreigd had om douanecontroles in de Noord-Ierse havens stop te zetten, een essentieel onderdeel van dat protocol.
Noord-Ierse premier neemt ontslag uit onvrede met Brexitregels over douanecontroles in Noord-Ierse havens
Freek Willems
Gepubliceerd:
Het ontslag van de eerste minister hing al een tijdje in de lucht. Givan en zijn partij DUP willen hiermee duidelijk maken dat ze niet kunnen leven met de Brexitregels die voor Noord-Ierland gelden. Een standpunt dat ze enkele maanden voor de verkiezingen nog eens in de verf proberen te zetten. Want de peilingen wijzen op verlies voor de DUP.
Daar is de Brexit weer. Waarover gaat het? De uitstap van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie leidde tot een uiterst moeilijke situatie aan de grens tussen Ierland en Noord-Ierland. De republiek Ierland is lid van de EU, Noord-Ierland (een deel van het Verenigd Koninkrijk) niet meer. Dus moeten er douanecontroles komen aan de grens, net zoals aan andere buitengrenzen van de EU.
Maar die zouden een bedreiging voor het vredesproces in Noord-Ierland zijn. Bijna 25 jaar geleden werd in het Goedevrijdagakkoord afgesproken dat de grens moet openblijven. Daarom is tijdens de onderhandelingen over de Brexit overeengekomen om die controles uit te voeren in de Noord-Ierse havens. Maar dat zit dan weer de Britsgezinde politici in Noord-Ierland dwars. Zij voelen zich daardoor afgesloten van de rest van het Verenigd Koninkrijk.
Givan was slechts een jaar premier. Hij stond aan het hoofd van een regering van zowel Britsgezinde, unionistische protestanten als Iersgezinde katholieken, zoals in het Goedevrijdagakkoord van 1998 is afgesproken. Met dat vredesakkoord kwam een einde aan een gewapend conflict van 30 jaar.
Het ontslag van Givan betekent allicht ook het ontslag van vicepremier Michelle O'Neill van Sinn Fein, de katholieke Noord-Ierse partij die vroeger gelinkt was aan het Ierse Republikeinse Leger (IRA). Dat zou de politiek in Noord-Ierland opnieuw verlammen, na een al heel moeilijke periode.
Vervroegde verkiezingen worden niet meteen verwacht. Die vinden sowieso over enkele maanden plaats. De peilingen geven aan dat Sinn Fein bij die verkiezingen wel eens de grootste partij in Noord-Ierland zou kunnen worden - voor het eerst.
Britse regering ontgoocheld
De Britse regering reageert ontgoocheld op het ontslag van premier Givan. "De beslissing van de DUP is enorm teleurstellend", vindt de Britse minister voor Noord-Ierland Brandon Lewis. "Ik dring erop aan om de eerste minister onmiddellijk weer aan te stellen om ervoor te zorgen dat de openbare dienstverlening voor de burgers van Noord-Ierland verzekerd wordt."
De Britse regering is overigens zelf niet zo tevreden met dat Noord-Ierse protocol in het Brexitakkoord, dat ze destijds zelf onderhandeld heeft. Ze onderhandelt al maandenlang met de Europese Commissie over mogelijke aanpassingen aan dat protocol.
"Het blijft mijn prioriteit om de vrede en stabiliteit in Noord-Ierland te behouden. We hebben daarom dringend vooruitgang nodig (in de onderhandelingen, red.)", liet de Britse minister van Buitenlandse Zaken Liz Truss op Twitter weten. "Onze teams zullen de intensieve gesprekken voortzetten." Het ontslag van de Noord-Ierse premier kan die gesprekken mogelijk nog moeilijker maken.
Het ontslag van de Noord-Ierse premier komt een dag nadat de Noord-Ierse minister van Landbouw (ook van DUP) aankondigde dat hij het bevel had gegeven om de controles in de Noord-Ierse havens vanaf middernacht stop te zetten. Die controles worden echter nog steeds uitgevoerd. Volgens de minister zou zijn bevel echter "in de komende dagen" van kracht worden. Het zou alleen gaan om controles op producten uit de landbouw en voedingssector. Andere controles zouden wel nog uitgevoerd worden.
