De Olympische Winterspelen in China trekken zich vandaag echt op gang. Gisteren was er al een indrukwekkende openingsceremonie in het "Vogelnest" in Peking, het bekende stadion waar in 2008 ook de Olympische Zomerspelen uit de startblokken schoten. De sfeer is echter totaal anders: het "wauw-gevoel" van toen heeft plaats gemaakt voor bittere kritiek op schendingen van mensenrechten en onderdrukking van minderheden in China.
Diplomatieke boycot werpt schaduw over Olympische Winterspelen en Chinese imago in de wereld
Het binnenhalen van Olympische Spelen -zij het nu zomer of winter- is altijd een opsteker voor het imago van een land of een stad. Voor de regering van het land is het een kans om zich aan de wereld te tonen en het imago te verbeteren. In 1964 presenteerde het naoorlogse Japan zich op de Spelen van Tokio als een modern industrieland en als een vreedzame democratie. Het was een belangrijke stap in de economische opgang van dat land.
De Zomerspelen van 2008 deden hetzelfde voor China: ze zetten de Volksrepubliek op de kaart als een opkomende economische en politieke wereldmacht, een verrijzenis na een erg moeilijke periode die meer dan anderhalve eeuw geduurd had. Iedereen wou daar toen bij zijn in Peking en wereldleiders allerhande genoten van het spektakel.
De sfeer is nu totaal anders: de Verenigde Staten, maar ook andere -vooral westerse- landen zoals Groot-Brittannië, Australië, Canada, Denemarken, Zweden, de Baltische republieken en Japan sturen geen officiële delegatie naar de opening. Ook India haakte op het laatste moment af omdat het zich beledigd voelde. Een diplomatieke boycot heet dat dan; de atleten uit die landen nemen wel deel aan de Spelen. Andere westerse leiders verschuilen zich achter de coronacrisis als excuus om niet te gaan.
De openingsshow, waarvan je de hoogtepunten op Sporza kan bekijken, werd wel bijgewoond door onder anderen de Russische president Vladimir Poetin. Michael Mazza van het American Enterprise Institute had het eerder deze week in "Terzake" over "een galerij van autocratische leiders", verwijzend naar de autoritaire regimes waar China wel mee door de deur kan. Peking is woest over die boycot, maar kan daar weinig tegen doen.
BEKIJK: Michael Mazza heeft het over een galerij van autocratische leiders.
Dat politiek niets met sport te maken heeft, is onzin. Niemand wil nog een herhaling van de "nazi-Spelen" van 1936 in Berlijn, ook al zette de zwarte Amerikaanse atleet Jesse Owens toen zowel Adolf Hitler als diens "superieure Germaanse sportlui" voor schut. In 1980 boycotten de VS en andere landen de Zomerspelen in Moskou als reactie op de Sovjetinvasie in Afghanistan. Vier jaar later namen de Sovjet-Unie en de Oost-Europese "bondgenoten" weerwraak tijdens de Spelen in Los Angeles. Telkens waren wel de atleten het slachtoffer.
Meer recent was er een diplomatieke boycot -geen sportieve- door de VS van de Winterspelen in de Zuid-Russische stad Sotsji in 2014 uit protest tegen de vervolging van holebi's in dat land. Omgekeerd luidden de Winterspelen in Pyeongchang in Zuid-Korea in 2018 de plotse "dooi" in in de relaties tussen Noord-Korea, Zuid-Korea en de VS, al is die situatie intussen opnieuw bevroren.
Minderheden hebben het steeds moeilijker
De huidige grimmige sfeer heeft het communistische regime in China wel voor een groot deel aan zichzelf te danken. Dat meer dan een miljoen leden van de islamitische Oeigoerse minderheid in Centraal-Azië in "heropvoedingskampen" -lees concentratiekampen- slavenarbeid moeten verrichten terwijl hun cultuur en godsdienst worden uitgevaagd, is een van de redenen.
BEKIJK: Tot een miljoen Oeigoeren zitten vast in heropvoedingskampen.
Een vergelijkbare onderdrukking van de bevolking van Tibet dat in 1950 werd geannexeerd, is al veel langer aan de gang en wordt voortdurend in herinnering gebracht door de gevluchte Tibetaanse geestelijke leider dalai lama, die een groot prestige in de wereld geniet. Minder bekend is ook de culturele onderdrukking van andere minderheden zoals de etnische Mongolen of de Hui, islamitische Chinezen, of de christelijke minderheid. De boodschap is duidelijk: de minderheden moeten zich assimileren en zich als Han-Chinezen (of etnische Chinezen) gedragen, kleden en Mandarijn-Chinees spreken. Hun cultuur is enkel nuttig om buitenlandse toeristen te charmeren.
Het is echter vooral de steeds heviger wordende repressie van het democratisch volksprotest en het systematisch ondergraven van de vrijheden die beloofd waren bij de overdracht van Hongkong in 1997 die de wereld storen. De Chinese leider Xi Jinping heeft er een punt van gemaakt om die vrijheden de nek om te draaien, ook al betekent dat op termijn mogelijk het einde van Hongkong als internationaal centrum.
Overigens kennen ook de etnische Han-Chinezen in de Volksrepubliek zelf ook wel de druk van het regime, zelfs topfiguren uit de zakelijke, culturele en sportieve wereld zoals tennisster Peng Shuai kunnen daarvan meespreken.
Corona en expansiedrang maken niet geliefd
Wat de uitstraling van China in de wereld echter helemaal bedorven heeft, is de verspreiding van het coronavirus. Dat Peking nog altijd weigert om een diepgaand onderzoek naar de oorsprong te laten plaatsvinden, doet allerlei wilde twijfels en geruchten ontstaan over "biologische wapens". Dat het regime aanvankelijk ook geblunderd heeft om de verspreiding van de ziekte tegen te houden, kan Peking ook worden aangewreven. De strikte quarantaineregels in China treffen anderzijds nu ook de olympische atleten.
Ten slotte kalft de bewondering voor de economische opgang van China ook af door territoriale disputen zowat overal aan de grenzen: de claims in de Oost-Chinese Zee leiden tot spanningen met Japan, die in de Zuid-Chinese Zee tot conflicten met Vietnam, de Filipijnen en in mindere mate Maleisië en Indonesië, maar die landen krijgen de steun van de Verenigde Staten, Australië, Japan en die andere Aziatische grootmacht India. Die laatste heeft dan weer territoriale conflicten met China dat niet enkel Tibet, maar ook delen van de Himalaya-bergketen en zelfs de Indiase deelstaat Arunachal Pradesh opeist op basis van erg vage historische "rechten".
Nergens toont China zich evenwel zo agressief als tegen Taiwan dat het opeist. Is de Volksrepubliek dan groter, dan steekt dat politieke systeem schril af tegen de democratische rechtsstaat die Taiwan is. Tegelijk toont Taiwan dat democratie wel degelijk past in de culturele Chinese traditie.
BEKIJK: Taiwan blijft voor spanningen zorgen tussen China en de VS. President Biden wil Taiwan steunen als China het eiland aanvalt.
"Beef en gehoorzaam"
Dat al die conflicten niet geliefd maken, neemt het regime in Peking erbij, in de lijn van de Italiaanse Renaissance-filosoof en diplomaat Niccolò Macchiavelli: "het is beter gevreesd te zijn dan geliefd, tenzij je beide kan zijn". Communistisch China heeft zich binnenlands naadloos aangesloten bij de staatsideologie van het voormalige keizerrijk, gesymboliseerd door de uitdrukking "beef en gehoorzaam" in keizerlijke edicten.
Huidig partijleider en president Xi Jinping drijft op de nationalistische opstoot van veel Chinezen die -na meer dan een eeuw van frustratie- plots het gevoel hebben dat ze opnieuw aansluiten bij een glorievolle periode in de wereldgeschiedenis en dat plaveit het steeds meer autoritaire regime. Zo heeft Xi de wet aangepast waardoor hij onbeperkt aan de macht kan blijven. Intern is hij de machtigste leider sinds Mao Zedong en wellicht zelfs meer. (Lees verder onder de foto).
Xi Jinping voelt zich machtig genoeg, zowel in eigen land en in zijn partij om ook de rest van de wereld uit te dagen, Dat houdt wel risico's in: net zoals bij de keizers van weleer hangt zijn interne macht af van het "mandaat van de hemel", of zo lang het goed gaat. Een nieuwe verspreiding van corona, het stokken van de economische groei, torenhoge schuldenbergen en een mogelijke vastgoedcrisis zoals bij het concern Evergrande kunnen zijn aura doen tanen, vooral in het eigen regime, waar rivalen knarsetandend op een kans wachten.
China heeft internationaal ook geen vrienden of bondgenoten zoals de VS of andere grootmachten, enkel "schuldvazallen" of geïsoleerde regimes die Peking nodig hebben (de "galerij der autocraten"). En een land of regime dat iedereen tegen de haren instrijkt, krijgt uiteindelijk ook iedereen tegen zich.
