Propaganda en desinformatie, de krachtigste oorlogswapens van het Kremlin

Oekraïense militairen plegen een genocide in het oosten van het land en het Westen helpt hen daarbij. Of nog: de Verenigde Staten lokken bewust een oorlog uit om de strategische Nord Stream 2-gasleiding te saboteren. Het Kremlin zet de propagandasluizen wijd open. Dat moet ook wel wil het een conflict met buurland Oekraïne en mogelijk zelfs de NAVO in zijn eigen invloedssfeer verkocht krijgen. 

Maandag nog kwam het European Centre of Excellence for Countering Hybrid Threats, een aan de NAVO en EU gelieerd expertennetwerk rond hybride oorlogsvoering (on- en offline-oorlogsvoering, red.) met een alarmerend rapport. Daarin stelt het dat de Russische media en de naratieven van het Kremlin steeds meer naar elkaar toegroeien. Eind december piekten de woorden 'invasie' en 'crisis' in zowel de Russische als Oekraïense media. 

Volgens de experts vindt ongeveer de helft van de Russische bevolking dat de Verenigde Staten en hun NAVO-bondgenoten verantwoordelijk zijn voor de escalatie aan de grens met Oekraïne. 39 procent denkt zelfs dat een oorlog zeer waarschijnlijk is. 

De stroom aan aantijgingen en bedenkelijke informatie werd deze zomer in gang gezet toen Russisch president Poetin in een bericht op de website van het Kremlin de historische eenheid tussen Rusland en Oekraïne nogmaals benadrukte. 

Gerugsteund door staatsmedia blijft Moskou sindsdien stokken vinden om zijn buur en westerse bondgenoten mee te slaan, ook al zijn concrete bewijzen schaars. Volgens de door de federale overheid gefinancierde omroep RT (het vroegere Russia Today, red.) zijn door de Britten getrainde saboteurs in het Oekraïense Donetsbekken (een zuidoostelijke industrieregio met veel etnische spanningen, red.) bezig aan een zogenaamde . Daarbij moeten (para)militaire troepen het onder de vlag van Ruslandgezinde rebellen doen lijken alsof Moskou de boosdoener is. Het gaat voor alle duidelijkheid om een aantijging zonder concreet bewijs.  

Rusland zit daarmee verwikkeld in een kat- en muisspel met het Westen. Het Amerikaanse Pentagon (ministerie van Defensie, red.) beschuldigde het Kremlin er twee weken geleden juist van zelf een false flag operation aan de oostgrens te willen uitvoeren. In een persconferentie beweerde een hoge regeringsfunctionaris donderdag ook bewijs te hebben dat een Russische nepvideo circuleert waarin zogezegde "Oekraïense soldaten" Russisch sprekende burgers aanvallen. Het concrete bewijsmateriaal wil het Pentagon evenwel niet tonen. 

Enkele weken geleden wees Oekraïne ook naar Rusland toen een grootschalige cyberaanval enkele tientallen overheidswebsites een paar uur platlegde. Bezoekers van de sites kregen van anonieme hackers toen de boodschap "zich voor te bereiden op het ergste". 

Die boodschap krijgen de Russen zelf al enige tijd voorgeschoteld door verschillende media, opiniemakers en staatsfunctionarissen. Volgens politicoloog Dmitry Sollonikov  zal Oekraïne de wereldwijde aandacht voor de start van de Olympische Winterspelen, op 4 februari, gebruiken om de gecontesteerde regio's (Rusland zelf spreekt over niet-erkende republieken, terwijl het voor Kiev nog steeds oblasten of provincies zijn, ted.)  Donetsk en Loegansk aan te vallen. Indicaties of bronnen voor die aantijging geeft Sollonikov niet mee. 

Hetzelfde kan gezegd worden over het bericht van het Russische persbureau RIA Novosti dat de Amerikanen in oktober een lading chemische wapens naar Kiev overvlogen.  Een tweede lading zou in november zijn aangekomen en opgeslagen ergens in de stad Charkov, op een vijftigtal kilometer van de grens met Rusland. Volgens de Russische Defensieminister Sergej Sjojgoe maken de vermeende wapens deel uit van een plan om het opstandige Donetsbekken te bestoken. 

De tactieken doen sterk denken aan die van de burgeroorlog in Syrië. Toen daar in 2013 voor het eerst in de strijd gifgas werd ingezet, berichtte RT onmiddellijk dat het om een geënsceneerde daad ging. Rusland, bondgenoot van de Syrische president Assad, beschuldigde België er ook van bewust burgers te bombarderen. Daarvoor gebruikte het een vervalste kaart, Belgische F-16's opereerden in die tijd in Irak en niet in Syrië. 

Los van militaire speculaties probeert het Kremlin ook al enige tijd een breder verhaal over de relaties tussen Rusland en het Westen ingang te doen vinden. De NAVO-landen zijn daarin steevast agressoren en provocateurs, Rusland het slachtoffer. De kleinste vorm van kritiek op het land wordt afgedaan als "Russofobie", een term die de Russische president Vladimir Poetin zelfs al op gelijke hoogte met het antisemitisme zette. 

Oekraïne en West-Europese landen krijgen dan weer geregeld een (neo-)nazistisch etiket opgekleefd. Rusland speelt daarbij zijn overwinnaarsstatus na Wereldoorlog II handig uit. Dat de Sovjet-Unie en Stalin met het Molotov-Von Ribbentroppact de handen in elkaar sloegen met Hitler om Polen te veroveren, wordt dan weer vaak verzwegen. 

Het Westen staat volgens buitenlandminister Sergei Lavrov op instorten door de uitverkoop van zijn traditionele waarden. Rusland kan niet genoeg benadrukken dat in landen waar het homohuwelijk is toegestaan de woorden "vader" en "moeder" vervangen worden door "ouder 1" en "ouder 2"  of dat westerse kinderen leren dat Jezus Christus eigenlijk non-binair en biseksueel was . Lavrov verwees daarmee naar een Schots schooltoneelstuk waarin Jezus als transgender werd opgevoerd. Het toont aan hoe het land kleine gebeurtenissen, het ging om een opvoering in het teken van Pride Month, gebruikt om grote conclusies te trekken. 

Het hoeft niet te verbazen dat Rusland zijn pijlen zo nu en dan richt op discussies rond transgenders of non-binaire personen. De cultuuroorlog of de groeiende war on woke lijkt een dankbaar strijdtoneel om van binnenuit onrust te zaaien. In 2019 toonde ons reportagemagazine Pano nog hoe Russische twitteraars vanuit het . Deze zogenaamde "trollen" zouden volgens een Amerikaanse onderzoekscommissie ook deel hebben uitgemaakt van een bewuste strategie om Donald Trump in 2016 het Witte Huis in te krijgen. 

Vaak gaat het om Russen die zich perfect kunnen inleven in de bezorgdheden van westerse burgers. Professoren van de Amerikaanse Clemson-universiteit konden in 2018 bijvoorbeeld enkele populaire twitteraccounts naar IRA traceren. Zo bleek @PoliteMelanie, een account van een op het eerste gezicht activistische, zwarte vrouw die zich inzet voor burgerrechten en Black Lives Matter, eigenlijk in handen te zijn van een Russische twitteraar. Het account werd ondertussen door Twitter verwijderd.

Krijgen Russen via Twitter nu ook vat op het NAVO-narratief? De Duits-Amerikaanse denktank German Marshall Fund denkt in elk geval dat er steeds meer banden ontstaan tussen Amerikaans (extreem)-rechts en de Russische overheid. Mensen zonder voorgaande sympathie voor Moskou verdedigen nu de belangen van het Kremlin, klinkt het. "Ze ondermijnen de steun voor Amerikaans internationalisme", waarschuwt Bret Schafer, hoofd van de dienst informatiemanipulatie, op de site van nieuwsmagazine Politico.   

De conservatieve Amerikaanse nieuwslezer Tucker Carlson stak op Fox News ondertussen een betoog af om niet met Rusland in oorlog te gaan bij de invasie van Oekraïne.  Niet veel later verscheen op RT een artikel: "Hoe werd Fox News de stem van de rede?" .