Van prijsblokkering over premies tot peanuts: zo proberen onze buurlanden de energiefactuur te drukken

In Nederland heeft de regering al in oktober vorig jaar maatregelen voorgesteld om de energiefactuur te drukken. Ze maakt zich sterk dat een huishouden met een gemiddeld verbruik op jaarbasis ongeveer 400 euro minder zal hoeven te betalen.

Enerzijds doet de regering dit via de energiebelasting. Op die belasting geeft de overheid sowieso al een korting en die korting stijgt nu met 265 euro tot 824,77 euro op jaarbasis. Het bedrag is voor iedereen gelijk, ongeacht hoeveel energie mensen verbruiken.

Daarnaast betalen onze noorderburen ook een belasting op wat ze effectief verbruiken. Daar is het plaatje tweevoudig. De belasting op stroomverbruik daalt, wat op jaarbasis en bij een gemiddeld verbruik een bijkomende besparing van ongeveer 160 euro moet opleveren.

Opmerkelijk: de belasting op gasverbruik stijgt juist, zij het slechts licht. Bij een gemiddeld verbruik betaalt een huishouden in Nederland in 2022 ongeveer 23 euro extra. De komende jaren zal deze belasting blijven stijgen. Op die manier wil de regering het gebruik van gas ontmoedigen en mensen aanmoedigen om over te schakelen op meer duurzame verwarmingsbronnen.

Wie weinig verdient of een uitkering heeft, kan bovenop al deze maatregelen een extra en eenmalige premie van 200 euro krijgen. Voor die bevolkingsgroep trekt de regering ook nog eens 150 miljoen euro uit voor premies om huizen beter te isoleren.

"De meeste mensen zijn blij met deze maatregelen, maar velen hebben hun voorschotfacturen met vele honderden euro's zien stijgen dus vinden ze het een druppel op een hete plaat", zegt correspondent Joris Van Poppel. "Bovendien gelden de kortingen zowel voor mensen die een vast contract hebben en de prijsstijgingen nog niet voelen als voor mensen met een variabel contract. Alvast één kerk heeft mensen met een vast contract al opgeroepen om het bedrag dat zij uitsparen aan minderbedeelden te schenken."

Ook in Frankrijk heeft de regering eind vorig jaar al verschillende maatregelen aangekondigd om te vermijden dat de energiefactuur de pan uit swingt. Op 30 september 2021 maakte premier Jean Castex bekend dat de gasprijzen tot april 2022 geblokkeerd zouden blijven in de hoop dat ze dan weer zouden beginnen te dalen.

Op 21 oktober 2021 ging de regering nog een stap verder en maakte ze bekend dat de gasprijzen heel 2022 geblokkeerd zouden blijven. Daarnaast is mensen die minder dan 2.000 euro netto per maand verdienen een eenmalige premie van 100 euro beloofd, onder meer om de sterk stijgende inflatie te compenseren.

Door een belastingverlaging wil de regering ook de stijging van de elektriciteitsprijzen binnen de perken houden. In februari 2022 mag die niet meer dan 4 procent stijgen, zo zei Castex in september. Hij beloofde toen ook de zogenoemde energiecheques te herwaarderen. Daarmee kunnen huishoudens met een laag inkomen hun energierekeningen betalen of renovatiewerkzaamheden uitvoeren. Zo'n energiecheque bedraagt gemiddeld 200 euro.

Volgens Castex zullen al deze maatregelen samen 3,8 miljard euro kosten. Toch maakt hij zich sterk dat het begrotingstekort ook met deze extra kostenpost onder de 5 procent blijft. 

Ook wie met de wagen rijdt, krijgt een geschenk van de regering. Afgelopen week maakte de regering bekend dat ongeveer 2,5 miljoen automobilisten meer uitgaven voor benzine van hun belastingen mogen aftrekken.

Toeval of niet: in april kiezen de Fransen een nieuwe president en in juni kiezen ze een nieuw parlement. Veel waarnemers zijn van mening dat president Emmanuel Macron onder meer met deze energiemaatregelen zijn herverkiezing wil veiligstellen. 

Duitsland neemt voorlopig geen maatregelen om de energiefactuur te drukken. Nochtans zijn ook daar de prijzen fors gestegen, zeker sinds 1 januari. "De meeste leveranciers mochten dan pas hun prijzen verhogen", zegt Carsten Brzeski, hoofdeconoom bij ING in Duitsland. "Op dit moment zien we een verdubbeling van de gasprijzen, de prijs van de elektriciteit staat 50 tot 60 procent hoger."

Anders dan bij ons, lijkt energie momenteel geen hot topic in Duitsland. "De coronacrisis en de spanningen tussen Rusland en Oekraïne beheersen het publieke debat", zegt onze Duitslandkenner Jeroen Reygaert. "Ook kranten besteden nauwelijks aandacht aan de gestegen energieprijzen." 

"Duitsland zit sowieso al jaren op een duidelijk afgesproken pad richting duurzame energie, de zogenoemde Energiewende. Dit jaar gaan de laatste drie kerncentrales dicht en tegen 2030 verdwijnt ook het zwaar vervuilende bruinkool als energiebron. Veel Duitsers lijken zich bij de feiten neer te leggen."

In Duitsland betalen consumenten 19 procent btw op energie. Binnen de regering noch in het parlement woedt enig debat om dat te verlagen. De vorige regering van Angela Merkel heeft wel de groene transitiebelasting die iedereen moet betalen verlaagd naar het laagste niveau sinds 2011. Volgens Brzeski ligt ook een compensatie van 100 tot 150 euro voor huishoudens met een laag inkomen op tafel, maar dat voorstel is nog niet in het parlement beland.