Wie deze maand een nieuw energiecontract afsluit, betaalt gemiddeld ruim 36 procent meer dan in december. Beterschap lijkt niet meteen in zicht. Wat als mijn vast contract binnenkort afloopt? Waarom stijgen de tarieven van groene energieleveranciers mee, en worden de prijzen ooit weer normaal? We legden jouw vragen voor aan energie-expert Luc Pauwels in #steljevraag.
Wat als ik mijn energiefactuur niet kan betalen? En gaan de prijzen ooit weer dalen? Jouw vragen beantwoord
Ann Willems
Gepubliceerd:
Uit onderzoek van onze redactie blijkt dat wie een nieuw energiecontract afsluit begin dit jaar, daarvoor gemiddeld maar liefst 36 procent meer betaalt dan vorige maand. Voor deze berekening namen we alle energiecontracten onder de loep. HIER kan je per leverancier en contract de prijsstijgingen bekijken.
Waarom verlaagt de regering de btw niet?
Een oplossing die al op tafel heeft gelegen, weet energie-expert Luc Pauwels. “Toen heeft onze overheid beslist om dat niet te doen. Andere landen doen dit nochtans wel. Wij zitten met een tarief van 21 procent op onze elektriciteit, Groot-Brittannië rekent 5 procent aan. Ook Spanje heeft zijn btw gevoelig verlaagd, en andere Europese lidstaten rekenen eveneens veel lagere tarieven aan. Het is met andere woorden mogelijk, en in het verleden is dit ook al in ons land gebeurd. In 2014 heeft men namelijk een tijdlang de btw op elektriciteit verlaagd van 21 naar 6 procent.”
Wat volgens Pauwels dan weer niet kan, is de btw verlagen voor mensen met een lager inkomen en een tarief van 21 procent behouden voor mensen die dat wel kunnen incasseren. “Dat werd voorgesteld aan de federale regering, maar die betwijfelt of dat mag van Europa.”
Een algemene daling naar 6 procent is het enige middel dat de federale regering nog in handen heeft: “Ze heeft reeds de tarieven veranderd naar accijnzen, zodanig dat ze die naar beneden kan trekken wanneer de energieprijzen stijgen. Ze heeft daar echter slechts een speling van 90 euro. Als je zit met stijgingen op je factuur van 1.500 euro nu en 700 euro drie maanden geleden, dan wordt dat totaal weggeveegd. De Vlaamse regering kan nog een inspanning doen door haar tarieven, taksen en heffingen naar beneden te brengen, ook daarin is al een eerste stap gezet. Maar het zijn pleisters op een houten been. Als ze op de btw zouden ingrijpen, dan kunnen mensen geen honderd, maar enkele honderden euro’s besparen.”
Wat als ik mijn energiefactuur niet meer kan betalen? Energie is toch een basisrecht?
“Er is een bescherming voor mensen die onder een bepaalde inkomensgrens zitten, het zogenaamd sociaal tarief”, zegt energiespecialist Luc Pauwels. “De regering heeft dat verlengd tot april, maar net dan komt er een nieuwe verhoging van de prijzen aan. Overigens stijgt ook dat sociaal tarief mee. Nu is er bijvoorbeeld 10 procent bijgekomen, zowel voor gas als voor elektriciteit. Desalniettemin blijft het een pak goedkoper dan wat andere mensen betalen.”
Mensen die net boven de inkomensgrens van een sociaal tarief zitten, hebben geen vangnet. “Als je het niet meer kan betalen, en als commerciële leveranciers je niet meer willen, dan word je gedropt. Je bent niet meteen je gas en elektriciteit kwijt, maar je komt terecht bij de distributienetbeheerders die als noodleverancier fungeren. Dat is niet hun rol – zij leggen onze elektriciteits- en aardgasnetten – en dus hanteren zij een torenhoog ontradingstarief om je weer weg te jagen. Je moet dan zorgen dat je een afbetalingsplan hebt, dat je wordt opgevangen en dat je uit de financiële problemen komt. Als je weer kapitaalkrachtig genoeg bent, kan je terug naar de commerciële markt waar er goedkopere tarieven zijn.”
Mijn contract loopt binnenkort af: kies ik best voor een vast of een variabel contract?
“Alle contracten zijn momenteel zeer hoog. Ook de nieuwe vaste contracten gaan verhogen in prijs”, aldus energie-expert Luc Pauwels. “Je moet voor jezelf een afweging maken: kan ik een vast contract aan? Dan weet je namelijk met zekerheid dat je minstens een jaar lang – als je verbruik constant blijft – de vaste prijs zal moeten betalen die in het contract is afgesproken. Bij een variabel contract heb je meer onzekerheid, al kunnen de prijzen goedkoper zijn dan bij een vast contract, en kunnen die misschien nog meer gaan dalen in de zomer.”
Hoe dan ook is volgens Pauwels de winter het slechts mogelijke moment van het jaar om van contract te veranderen:
Mijn energieleverancier zet mijn vast contract zomaar om in een variabel contract. Mag dit?
Een van onze lezers schotelt energiespecialist Luc Pauwels volgende case voor: “Wij hebben een Eneco Plus-contract met een prijsgarantie van drie jaar, nog geldig tot en met november 2023. Vorige week werden wij via een brief geïnformeerd dat vanaf 1 maart 2022 ons huidig contract wordt stopgezet en wordt overgezet naar een veel duurder variabel contract, met als reden dat de wet verplicht niet-actieve producten uit te faseren.”
Dit mag absoluut niet, stelt Pauwels:
Loopt je vast contract ten einde, dan bestaat volgens Pauwels wel de mogelijkheid dat je leverancier je automatisch overschakelt naar een variabel contract: “Beslist een leverancier dat hij geen vaste contracten meer aanbiedt, dan ben je vrij om op de markt te gaan zoeken naar andere leveranciers die wel nog zulke contracten aanbieden. Stel: je koopt een bepaald model van auto. Die is versleten en je wil een nieuwe. Je autoconstructeur kan dan zeggen: “Dat model bestaat niet meer, je moet een ander model kopen. Als je dat model niet wil, dan staat het je vrij om bij een andere constructeur te gaan”.”
Wat gebeurt er als ik niet ingrijp nadat mijn vast contract afloopt? En loont het om op prospectie te gaan?
“Als je niks doet, dan wordt je contract stilzwijgend verlengd door je huidige leverancier”, aldus energie-expert Luc Pauwels. “Hoogstwaarschijnlijk zal die doen wat de meeste leveranciers doen: overschakelen naar een variabel contract met duurdere tarieven, tenzij je gaat onderhandelen en je leverancier wel nog andere vast contracten aanbiedt.”
Hoe dan ook is het volgens Pauwels de moeite om een vergelijking tussen de verschillende energieleveranciers te maken. “Met de meest recente cijfers is er op jaarbasis voor elektriciteit een verschil van 500 euro, en voor gas een verschil van 1.000 euro tussen de goedkoopste en de duurste aanbieder.” Wel zie je dat de leveranciers steeds dichter naar mekaar toekomen: “In december was dat verschil nog 2.000 euro. Het zou dus kunnen dat straks, ondanks de overvloed aan tarieven, we moeten concluderen dat ze allemaal even duur zijn geworden.”
Is een warmtepomp nu wel of niet een interessante investering?
Energie-expert Luc Pauwels vindt van wel. “Warmtepompen zijn duur, zeker de geothermische waarbij je in je tuin in de grond moet boren om aardwarmte op te halen en zo je huis te verwarmen. Toch is een warmtepomp een zeer efficiënte manier om warmte te maken, drie tot vier keer efficiënter dan warmte die je uit gas haalt.” Oftewel: voor dezelfde hoeveelheid gas, maak je met een warmtepomp drie tot vier keer meer warmte.
Maar wat met de elektriciteitskosten? “Warmtepompen verbruiken inderdaad elektriciteit – er moet iets rondgepompt worden – en die kost momenteel veel geld, maar het toch is het overwegen waard. Je kan ook verwachten dat overheden bekijken of ze voor dit soort prijzen iets kunnen doen, zodat propere, klimaatvriendelijke technologie alsmaar interessanter wordt.”
Ik heb zonnepanelen en een digitale teller. Zal het bedrag dat ik krijg voor mijn overschot aan energie, nu ook stijgen?
Dat klopt, legt energiespecialist Luc Pauwels uit:
Kan een gemeente wisselen van distributienetbeheerder? Ik betaal 200 euro meer dan mijn buurgemeente die bij een andere beheerder zit.
Een paar maanden geleden kwam VRT NWS volgens energie-expert Luc Pauwels nog tot de conclusie dat er in Vlaanderen inderdaad tien verschillende tarieven zijn. “Dat heeft niks te maken met je verbruik, maar met de plaats waar je woont”, aldus Pauwels. Sommige intercommunales (groepen van gemeenten bij elkaar) vragen inderdaad 200 euro meer dan hun directe buur.
Een gemeente kan in principe beslissen om naar een andere intercommunale over te stappen. Pauwels legt uit:
Waarom stijgen de prijzen van energieleveranciers die 100% groene stroom leveren?
Een zeer slimme vraag, vindt energiespecialist Luc Pauwels. Hij legt uit hoe dit mogelijk is, en hoe sommige leveranciers hierdoor momenteel monsterwinsten maken:
Komt dit nog goed? Zullen de energieprijzen na verloop van tijd weer dalen?
Ja, sust energiespecialist Luc Pauwels. “We zitten momenteel in een energiecrisis, zoals we er in het verleden nog meemaakten. De eerste grote crisis dateert van 1972 en 1973. Saudi-Arabië draaide toen de kraan dicht omdat we te veel sympathiseerden met Israël. Gevolg? Een enorme schok voor de energiemarkt, maar dat is goed gekomen. Landen reageerden, de consument reageerde. Zo werd er destijds weken na mekaar een autoloze zondag georganiseerd om te bezuinigen op ons energieverbruik. Individueel zochten we naar andere manieren om ons huis te verwarmen, denk maar aan kolenkachels die weer kwamen bovendrijven en het omhakken van bomen voor hout. Dat zien we nu opnieuw. Vroeger maakten we elektriciteit met olie- en gasgestookte elektriciteitscentrales, maar in de jaren zeventig maakte kernenergie een enorme opkomst. Landen wilden niet meer te veel afhangen van geopolitieke Arabische landen. Ook vandaag proberen overheden te diversifiëren, wat ertoe zal leiden dat de prijzen weer zullen dalen. Dit of volgend jaar, dat laat ik nog in het midden.”
