Een plotse golf van protest in de voormalige Sovjetrepubliek Kazachstan zal velen verrast hebben, niet in het minst het autoritaire regime van dat land. Meer nog: de vlam in het kruitvat werd aangestoken door de hoge brandstofprijzen en dat in een groot uitvoerder van olie en aardgas in Centraal-Azië.
Kazachstan, de onbekende oliegigant in Centraal-Azië, treedt uit de schaduw
Jos De Greef
Gepubliceerd:
Als een land weinig in het nieuws komt, is dat vaak een goed teken van stabiliteit. Dat laatste is er de voorbije decennia genoeg geweest, maar blijkbaar verborg het ongenoegen zich lange tijd onder de harde hand van het regime in Kazachstan en komt dat nu naar de oppervlakte.
Kazachstan was eind 1991 de laatste deelrepubliek die zich toen onafhankelijk verklaarde van de Sovjet-Unie die enkele dagen later overigens officieel ontbonden werd. Dat zegt veel over het regime, want met Noersoeltan Nazarbajev op kop bleef gewoon het lokale Sovjetbewind van Kazachstan ook na de onafhankelijkheid aan de macht, zij het dan in een hemelsblauw nationalistisch in plaats van een rood kleedje.
Lees verder onder de foto:
Kazachstan bleef overigens altijd goede banden behouden met het nabije Rusland. Tegelijk haalde Kazachstan politiek en vooral economisch de banden aan met het Westen en andere landen zoals China. Het land speelde daarbij de belangrijke troef uit als producent van petroleum, mineralen en grondstoffen voor kernenergie en het is door zijn ligging van groot strategisch belang voor China als landroute naar Rusland en Europa.
Kazachstan heeft nog een troefkaart: de bekende ruimtebasis van de Sovjet-Unie Bajkonoer ligt in de republiek en die is nu nog altijd van groot belang voor de lanceringen van Rusland, maar ook van internationale raketten en voor het internationale ruimtestation ISS.
Lees verder onder de kaart met de olievelden:
Hoofdstad genoemd naar "de Leider"
Kazachstan is bij velen onder ons misschien het meest bekend van de wielerploeg Astana die onder meer Tourwinnaars Alberto Contador en Vincenzo Nibali, maar ook Alexander Vinokoerov, Lars Boom en Roberto Heras in de lichtblauwe truitjes liet koersen.
Lees verder onder de foto:
Astana zette Kazachstan op de kaart en dat was mogelijk doordat het land was uitgegroeid tot de grootste en meest succesvolle economie van Centraal-Azië. Meer dan de helft van de economie van die voormalige Sovjetregio wordt in Kazachstan tot stand gebracht. Zwakke plek: de grote afhankelijkheid van olie, gas en mineralen zoals uranium.
Grote inkomsten moesten over een kleine bevolking (ongeveer 19 miljoen inwoners) verdeeld worden en zo kon het regime stabiliteit en binnenlandse rust afkopen, al blijft een groot deel van de rijkdom hangen bij de politieke en economische elite. Imposante nieuwbouw in grote steden onderstreepte het succes.
Lees verder onder de foto:
Politiek bleef de post-Sovjet-clan rond Nazarbajev alle touwtjes stevig in handen houden en oppositie kwam er niet aan te pas. Toen hij in maart 2019 de fakkel doorgaf aan huidig president Kassim-Jomart Tokajev, bleef Nazarbajev als "vader van de natie" voorzitter van de machtige veiligheidsraad van het regime.
Pas vandaag heeft Tokajev die positie overgenomen. Dat de hoofdstad Astana herdoopt werd tot "Noer-Soeltan", de voornaam van Nazarbajev, spreekt ook boekdelen. Zijn de laatste jaren andere partijen toegestaan, dan blijft de macht in handen van Noer Otan, de partij van Nazarbajev en Tokajev. Ideologisch staat die partij voor nationalisme, sociaal conservatisme, economisch liberalisme en secularisme en dat in een overwegend islamitisch land.
"Land van de zwervers"
Bijna 68 procent van de inwoners van Kazachstan bestaat uit Kazachen, een van de vele Turkse volkeren in Centraal-Azië, verwant aan Oezbeken, Kirgiezen en Oeigoeren. Daarnaast is er een grote minderheid van 19 procent Russen, nog wat Oekraïners, etnische Duitsers en Centraal-Aziatische volkeren.
"Qazaqstan" zou volgens sommigen"land van de nomaden" betekenen en verwijst naar de traditionele levenswijze van veel volkeren in de steppen van Centraal-Azië. Vanaf de 8e eeuw woonden daar Turkssprekende stammen die in de 13e eeuw opgingen in het grote Mongoolse rijk van Genghis Khan.
Nadien hoorde Kazachstan bij de "Gouden Horde" onder afstammelingen van Genghis Khan. Een eigen Kazachs khanaat kwam er in de 15e eeuw, maar dat verschrompelde toen de oude Zijderoute aan belang inboette. In de 18e en 19e eeuw werd Kazachstan geleidelijk opgeslorpt door het Russische tsarenrijk en na 1920 door de Sovjet-Unie. Sinds 1991 is Kazachstan opnieuw onafhankelijk.
