"Operatie Eenhoorn" treedt in werking : lees hier gedetailleerde plan voor 10 dagen tussen overlijden en begrafenis Queen

Het is gebeurd: Koningin Elizabeth II van het Verenigd Koninkrijk is overleden. De secretaris van de Queen belde de premier met de korte mededeling: “London Bridge is down”. Dat is de afgesproken code, en daarmee schiet een tiendaags draaiboek uit de startblokken, dat al klaarligt van in 1960 en sindsdien jaar na jaar is bijgeschaafd en in alle stilte ingeoefend. 

Overheden, omroepen en het leger weten van minuut tot minuut wat ze moeten doen in de periode van tien dagen tussen het overlijden en de begrafenis van de Queen. Tegelijkertijd start ook Operatie Spring Tide: het draaiboek voor de troonsbestijging van kroonprins Charles. 

Bij het laatste koninklijk overlijden, meer dan 70 jaar geleden, werd het codebericht Hyde Park Corner gebruikt om het overlijden van George VI aan Downing Street 10 te melden. Het was nog de tijd van de handgeschakelde telefooncentrales, en met die codenaam wilde men vermijden dat het personeel van de telefooncentrales het nieuws vroegtijdig te weten zou komen en men de controle over de verspreiding ervan zou verliezen. De code voor Elizabeth is London Bridge, voor haar echtgenoot Prince Philip was dat Forth Bridge, de Queen Mother was Tay Bridge.  

Hieronder overlopen we het tiendaags scenario – of toch wat er in al die jaren van uitgelekt is. De dag van het overlijden staat bekend als D-day. Elke daaropvolgende dag wordt aangeduid als “D-day+1”, “D-day+2” enzovoort tot “D-day+10”, de dag van de begrafenis. Bij elke dag ziet u op de foto's die dateren van het vorige koninklijk overlijden (dat van koning George VI, de vader van de Queen) hoe dat destijds gegaan is, in 1952.

De lijfarts heeft het overlijden vastgesteld, wat een telefooncascade in gang zette. De secretaris van de koningin belde de premier met het beruchte codezinnetje. Downing Street 10 lichtte op zijn beurt alle ministeriële departementen in. Daarbij hoorde een mail met een gedragscode en paar instructies: zo moeten binnen de 10 minuten alle vlaggen op overheidsgebouwen halfstok gehangen worden. (Bij een oefening bleek dat daarvoor eigenlijk onvoldoende opgeleid personeel voorhanden was.)

De Queen is staatshoofd van meerdere landen, waaronder Canada, Australië en Nieuw-Zeeland, en dan zijn er nog eens de ruim 30 Gemenebest-landen (voormalige kolonies en landen waarmee het VK een speciale band onderhoudt). De premiers en ambassadeurs van die landen kregen de primeur, zodat ook zij een zwarte rouwband konden opdiepen en de vlaggen halfstok konden hangen.

Pas daarna vertrok het bericht naar de Press Association en alle andere mediakanalen. Op dat moment stapte er in Buckingham Palace een livreiknecht in rouwkostuum naar buiten en bevestigde een bericht met een zwarte rand aan het paleishek. De koninklijke website is teruggebracht tot één enkele pagina met dezelfde tekst op een sombere achtergrond. Op alle overheidswebsites verschijnt bovenaan een zwarte rouwband. 

Alle parlementen (in de vier "nations", Engeland, Schotland, Wales en Noord-Ierland) zullen hun wetgevende werkzaamheden voor tien dagen opschorten. Het ministerie van Defensie plant op diverse plaatsen een eresaluut met kanonschoten. 

Er komt een aankondiging wanneer het hele land een minuut stilte in acht zal nemen. 

Als de Queen overlijdt, is Charles koning. Zijn broers en zus zullen zijn handen kussen. Hij zal kort na de bekendmaking van het overlijden de premier in audiëntie ontvangen. En daarna houdt hij zijn eerste televisietoespraak tot de natie.

In de majestueuze St Paul’s Cathedral in Londen vindt een herdenkingsplechtigheid plaats, bijgewoond door de premier en de belangrijkste ministers. 

De dag na het overlijden van de Queen komt de Accession Council (de Raad voor de Troonsbestijging) bijeen in St James’s Palace in Londen om Koning Charles III tot nieuwe koning uit te roepen. Dat gebeurt in aanwezigheid van honderden leden van de Privy Council (een soort Kroonraad, onder wie de premier en de belangrijkste ministers). Heren wordt gevraagd een donker kostuum of een jacquet te dragen, zonder decoraties, maar met een zwarte das.

Er worden een paar eedformules uitgewisseld waarna er op de binnenplaats trompetgeschal weerklinkt, en de eerste van een reeks proclamaties uitgesproken wordt. Die eer valt te beurt aan de Garter King of Arms. Deze koninklijke ambtenaar krijgt daarvoor een salaris van 49,07 pond, een bedrag dat vastligt sinds de jaren 1830. 

De man stapt vervolgens in een koets en doet die proclamatie nog eens over op Trafalgar Square, bij het standbeeld van Charles I, het officiële middelpunt van Londen. Ook in het commerciële hart van Londen is er een proclamatie, voor de gevel van de Royal Exchange. En daarna volgen aankondigingen door plaatselijke hoogwaardigheidsbekleders in alle steden en gemeenten van het Koninkrijk, ieder volgens eigen lokaal gebruik. 

Het parlement in Westminster komt samen om een tekst met rouwbeklag samen te stellen. Parlementsleden kunnen een lofrede uitspreken voor de overleden vorstin.

Om halfvier ’s namiddags is er een audiëntie van de voltallige regering met de nieuwe koning. Echtelieden van de ministers zijn niet uitgenodigd.

Vandaag wordt de lijkkist naar haar paleis in Londen overgebracht. De overtocht van het stoffelijke overschot in Edinburgh zal per koninklijke trein gebeuren, met vertrek in station Waverley. "Operation Eenhoorn" (de eenhoorn is het nationale symbool van Schotland, red.) stopt van zodra het lichaam van de Queen Schotse grond verlaten heeft.

De Queen wordt na haar overlijden in Schotland eerst naar Holyrood Palace overgebracht, haar officiële residentie in Edinburgh en tevens kleinste paleis. Haar kist zal gedragen worden naar de 12e-eeuwse St Giles Cathedral en daar opgebaard worden. Schotse leiders en hoogwaardigheidsbekleders, en het Schotse volk krijgen er de kans om afscheid te nemen en een rouwregister te tekenen.

In de parlementen van Schotland, Wales en Noord-Ierland worden proclamaties voorgelezen. In het parlement in Westminster worden verdere lofredes uitgesproken. 

In de voormiddag neemt koning Charles de motie met het rouwbeklag van de parlementsleden in ontvangst in Westminster Hall, het oudste gedeelte van het parlementsgebouw (het dateert van 1096!)

’s Namiddags start hij met een rondreis langs de vier “nations” van het Verenigd Koninkrijk, waarbij hij Edinburgh in Schotland, Cardiff in Wales en Belfast in Noord-Ierland bezoekt. Daar zal de nieuwe koning rouwen te midden van zijn onderdanen.

Die reis begint op deze dag met een bezoek aan het Schotse parlement, en een kerkdienst in St Giles Cathedral in Edinburgh.

Koning Charles arriveert in Noord-Ierland. In Hillsborough Castle (de officiële residentie van de monarch) ontvangt hij het rouwbeklag, en daarna woont hij een dienst bij in St Anne’s Cathedral in Belfast.

Ondertussen wordt in Londen Operatie Lion gerepeteerd: een militaire processie voor de overbrenging van de lijkkist van Buckingham Palace naar het Palace of Westminster (de parlementsgebouwen).

De lijkkist wordt in militaire processie overgebracht van Buckingham Palace naar Westminster Hall, het oudste gedeelte van het Palace of Westminster. Dat wordt de eerste grote militaire parade, in slow march (extra trage wandelpas). Er is eindeloos op geoefend, en de stoet zal op de minuut precies aankomen, exact op het moment dat Big Ben het uur slaat.

De kist wordt opgebaard op een katafalk (een verhoog voor lijkkisten). De koninklijke standaard wordt eroverheen gedrapeerd, en daarop worden de kroonjuwelen gelegd (scepter, globe en kroon) en een bloemstuk. Daarna volgt een korte religieuze plechtigheid.

In Westminster Hall vindt de Lying-in-State plaats: het gebruik waarbij de kist wordt opgebaard op een openbare plaats zodat het publiek de kans krijgt eer te betuigen aan de overledene. Op de vier hoeken van de katafalk staan de klok rond erewachten, hun gezicht afgewend van de kist. Ze zullen op een bepaald moment voor een korte tijd afgelost worden door de vier kinderen van Elizabeth: Charles, Anne, Andrew en Edward. 

Dagenlang zal het gewone volk in lange rijen buiten aanschuiven om vervolgens langs de katafalk te defileren en de vorstin een laatste groet te brengen. Naar verwachting zullen 500.000 mensen dat doen. Westminster Hall zal daarvoor 23 uur per etmaal open blijven. VIPS zullen tickets met een tijdsslot kunnen reserveren.

Koning Charles arriveert in Wales om in het Welshe parlement het rouwbeklag in ontvangst te nemen. Daarna volgt een dienst in Llandaff Cathedral in Cardiff.

Nu beginnen de kopzorgen pas goed voor diverse departementen, met name Binnenlandse Zaken, Buitenlandse Zaken en Transport. Want die moeten de enorme toevloed van het gewone publiek en de hoge gasten naar Londen in goede banen leiden. Bij de laatste staatsbegrafenis – die van Winston Churchill – arriveerden staatshoofden van 112 landen. De veiligheidsmaatregelen zullen bijzonder streng zijn, de geheime diensten zullen overuren draaien.

Bovendien zullen naar verwachting vele honderdduizenden Britten afzakken naar Londen om aan de kant van de weg te staan als de lijkstoet voorbijkomt. De massa kan oplopen tot twee miljoen bezoekers. In het worst case scenario zal Londen “vol” zijn, en het is maar de vraag of het openbaar vervoer, de wegen, de voedselvoorziening en de gezondheidszorg dat zullen aankunnen. En of er voldoende stewards zullen zijn voor het crowd management. 

De staatsbegrafenis vindt plaats in Westminster Abbey (op een paar honderd meter van Westminster Hall). 

Op het moment dat de kist wordt binnengedragen zal het leven in het Verenigd Koninkrijk twee minuten stilvallen. Er zullen even geen aankondigingen weerklinken in de treinstations. Bussen zullen halt houden, de chauffeurs zullen uitstappen en even aan de kant gaan staan. In 1952 gingen op dat moment alle passagiers op een vlucht van Londen naar New York in volle vlucht in het toestel rechtstaan met gebogen hoofd, 18.000 voet ergens boven Canada.

Na de dienst wordt de kist op een kanonaffuit geschoven dat ook dienst deed voor Elizabeths drie voorgangers, en zetten de 138 jonge matrozen die als trekkracht fungeren zich schrap voor de laatste tocht, langsheen de Mall, via Buckingham Palace, tot aan Hyde Park Corner. 

Vandaar gaat het per lijkwagen naar Windsor, waar de Queen naast haar echtgenoot en haar vader ter aarde wordt besteld in de King George VI Memorial Chapel, een zijkapel van St George’s Chapel, laatste rustplaats van monarchen op het terrein van Windsor Castle.