Wie zijn de kinderen van Zeppos? Een nostalgische duik in het archief met "Nonkel Bob", "Axel Nort" en vele anderen 

Woensdag vandaag, een dag die bij BRT (de vroegere VRT) jarenlang was voorbehouden voor kinderen, denk maar aan legendarische reeksen als "Kapitein Zeppos", "Nonkel Bob", "De Kat" of "Keromar". Volgens Peter Van Camp, auteur van het recent verschenen "Kinderen van Zeppos" kunnen die reeksen moeilijk overschat worden: "Het is een stuk tv-geschiedenis dat we allemaal zwaar onderschatten. Heel Europa was jaloers op de jeugdfeuilletons van de BRT." Maar hoe geraakten de BRT-reeksen aan die status? Wat maakte ze zo bijzonder? 

Al in de jaren vijftig werden er jeugdfeuilletons uitgezonden, maar die bleven niet bewaard. Het waren eerder toneeltjes, opgevoerd in de tv-studio. Zo werd elke aflevering van het eerste jeugdprogramma, "Bolletje en bonestaak" (1955), door iemand anders geschreven. Acteur Jef Burm beschrijft de onhandige, maar ook eenvoudig vrolijke taferelen op de set: "We feliciteerden elkaar als er die dag geen microfoon of camera in beeld was gekomen. Dan waren we al gelukkig." 

Ook Bob Davidse, beter bekend als Nonkel Bob, was er vanaf het eerste moment bij. Hij bleef dertig jaar lang het gezicht van de Vlaamse kindertelevisie, zoals blijkt in dit fragment uit "Kom toch eens kijken": 

De historische reeks "Manko Kapak" (1959) blijkt de oudst bewaarde jeugdserie in de archieven van de VRT. "Manko Kapak" toonde de confrontatie tussen de Inca's en de Spaanse conquistadores in Zuid-Amerika in de 16e eeuw, de ster van de serie was Jan Gorissen. 

De appel valt niet ver van de boom, want zoon Peter Gorissen kent u misschien van hedendaagse series als "De twaalf" of "De bende van Jan de Lichte". Peter herinnert zich nog de populariteit van zijn vader: "Als vader mij en mijn broer in het internaat kwam bezoeken, scandeerden alle kinderen: "Man-ko! Man-Ko Kapak!"."  

De allereerste grote BRT-hit was "Kapitein Zeppos" (1964), dat bijna 60 jaar geleden voor het eerst getoond werd. "Zeppos sloeg zo aan in Europa, dat zelfs de BBC, de moeder van alle Europese omroepen, heel geïnteresseerd was", weet auteur Peter Van Camp. "Het was de allereerste reeks van het continent die werd overgenomen door de BBC."

Actrice Jeanine Schevernels zat als Marleen nog samen met kapitein Zeppos in de legendarische "amphicar": "Ik had veel schrik, dat bootje was heel labiel. Maar the show must go on en uiteindelijk viel die angst wel weg." 

Toen kapitein Zeppos in aflevering negen verdronk was er paniek alom. Bij de BRT en de kranten regende het brieven van ongeruste ouders. "Het was een traumatische ervaring voor kinderen en hun ouders", vertelt actrice Kris Smet, die als assisent op de set werkte. "Een schande was het om zo'n held te laten sterven." Gelukkig bleek zijn dood niet echt en kon iedereen de volgende aflevering verder genieten van de avonturen van kapitein Zeppos.

Na het succes van "Kapitein Zeppos" volgde de serie over privédetective "Axel Nort" (1966), waarmee favoriete kampioen Johny Voners voor het eerst furore maakte. Het was toen nog niet zo eenvoudig om stuntmannen te vinden, dus deden de acteurs in "Axel Nort" hun stunts zelf. Dat leverde grappige, maar ook gevaarlijke taferelen op. Zo ontsnapten regisseur Bert Struys en cameraman Louis Artus nipt aan de dood toen ze bijna naar beneden vielen in een steenkolencentrale. 

Met "Kapitein Zeppos" en "Axel Nort" begon een gouden periode voor makers van jeugdreeksen. Zo was er "Keromar" (1971), de duurste BRT-productie ooit. Voor "Het zwaard van Ardoewaan" (1972) leerde Frans Maas al doende paardrijden, met hier en daar een valpartij tot gevolg.  

Een minstens even populaire tv-serie was "De Kat" (1973). De reeks lijkt bijzonder actueel, met een vermomd hoofdpersonage dat strijdt voor een beter milieu. De vijanden van David De Kat waren fabrieksdirecteuren die afval in rivieren dumpten. Dat klimaatbewustzijn was geen toeval, want in de jaren 70 werd milieuvervuiling voor het eerst een veelbesproken onderwerp. 

Het jeugdaanbod van de BRT kreeg steeds meer concurrentie na de komst van de kabeltelevisie, het was dus tijd voor vernieuwing. Bert Struys, de vaste regisseur van de jeugdtelevisiereeksen, werd ontslagen. Zijn opvolger, Jef Ceulemans, maakt onder andere "Magister Maesius" (1974), "Tim" (1975) en "Circus Rondau" (1977), met voor het eerst een vrouwelijk hoofdpersonage. 

De BRT en later de VRT bleven investeren in feuilletons voor kinderen en jongeren. In 1997 kregen die zelfs een eigen zender: Ketnet. Een buitenbeentje in al die jeugdreeksen is "De wonderwinkel" uit 1979, de allereerste Vlaamse animatiereeks. "Er is enorm veel werk in gekropen en ik heb het me vaak beklaagd", getuigt tekenaar Gommaar Timmermans openhartig. "Ik had me wat misrekend. Twee jaar ben ik er mee bezig geweest."