"Knaldrang" versus "prikspijt": waarom Vlaanderen en Nederland bijna tegengestelde woorden van het jaar kiezen

Meer dan 7.000 mensen stemden mee voor het Woord van het Jaar .  “Knaldrang” eindigt op de eerste plaats met 37,2 procent van de stemmen. Op de tweede plaats, op verre afstand, staat “tegelwippen” (tegels bij je huis vervangen door groen) en nummer drie is “boosterprik”.

Een blik in de digitale Van Dale: “knaldrang” is jongerentaal en betekent: “intense behoefte om te feesten”.

Bekijk hier de bekendmaking van het Woord van het Jaar door VRT-taaladviseur Ruud Hendrickx:

Het woord is al volop in gebruik, bijvoorbeeld in deze titels van artikels op VRT NWS: “Knaldrang is groot, studenten schuiven aan voor student kick-off”. Of “Studenten niet bang na rellen in Overpoort, te grote knaldrang na corona.” En nog eentje: “Ondanks corona en kwakkelweer geslaagde editie Lokerse Feesten: “De knaldrang was tien dagen lang voelbaar”. 

Ruud Hendrickx, Vlaams hoofdredacteur van de dikke Van Dale en tevens VRT-taaladviseur: “Blijkbaar was er behoefte aan het woord. Het is heel snel ingeburgerd. Studio Brussel heeft het ook vaak gebruikt in zijn sociale media. Dit woord was nodig op een bepaald moment. Als de taalgemeenschap dat voelt, dan vindt zo’n woord meteen zijn weg naar het algemene gebruik.”

De oorsprong van het woord zit in Nederland. Zangeres Merol bracht vorig jaar een nummer uit met als titel “Knaldrang”. Over hoezeer ze verlangt naar uitgaan, feesten en festivals. “Ik mis het indrinken bij Tim, het wachten in de rij, de stempel op je pols die je er niet meer afkrijgt.”

Ruud Hendrickx vindt het een mooie keuze. “Het is een opvallend positief woord. 2021 was weer gekenmerkt door de hele corona-ellende. Er zaten ook heel wat coronawoorden in de lijst met kanshebbers voor het Woord van het Jaar. Blijkbaar voelen veel mensen die lijst als negatief aan, met als uitzondering “knaldrang”. 

"Wat ook heeft meegespeeld: het is weer een woord dat heel goed klinkt. Vroeger waren er woorden met binnenrijmen, zoals “knuffelcontact”. Dit woord is een samenstelling van twee korte Nederlandse woorden - knal en drang - met dezelfde klinker a. Mensen kiezen blijkbaar voor positieve woorden die ook nog eens goed klinken.”

Het woord wordt niet alleen gebruikt voor het publiek. Ook artiesten die staan te trappelen om weer voor publiek op te treden voelen "knaldrang". Het is ook de titel van een reeks reportages van VRT NWS met kunstenaars en muzikanten die op hete kolen zaten en zitten om weer in de zalen te spelen.

Vorige week raakte ook het Kinderwoord van het Jaar bekend: “ma stobbe”. “Bestie” is het Tienerwoord van 2021.

Merkwaardig is wel dat “knaldrang” niet in de lijst voorkwam van mogelijke Woorden van het Jaar in Nederland. Daar is een andere winnaar uit de bus gekomen: “prikspijt” is verkozen tot Woord van het Jaar met maar liefst 82,2 procent van de stemmen. 

“Prikspijt” betekent “spijt die ie­mand heeft van het feit dat hij zich heeft la­ten vac­ci­ne­ren te­gen een be­paal­de be­smet­te­lij­ke ziek­te.” Tegenstanders van de coronavaccinatie hadden via sociale media opgeroepen om op "prikspijt" te stemmen. 

Volgens Ton den Boon, de Nederlandse hoofdredacteur van Van Dale, was er wel geen sprake van een geautomatiseerde stemming. Op de Vlaamse lijst kwam "prikspijt" niet eens voor. "De polarisatie rond de vaccinatie is in Nederland veel groter dan in Vlaanderen," zegt Ton den Boon aan VRT NWS.

Pieter Jan Kleiweg de Zwaan, de Nederlandse ambassadeur in ons land vraagt zich af of de keuze iets zegt over de cultuurverschillen tussen beide landen. "Volgens sommigen spreekt in "knaldrang" de roomskatholieke bourgondische  levensvreugde, in "prikspijt" schuilt het donkere protestantse besef van de erfzonde", zegt hij in "De wereld vandaag" op Radio 1.

De ambassadeur vindt "knaldrang" zelf een prachtig woord. "De wens om een groot feest te kunnen vieren, prachtig." Tegelijk benadrukt hij dat er meerdere mogelijke betekenissen zijn voor "prikspijt": spijt dat je geprikt bent of spijt dat je niet geprikt bent. "Als je op intensieve zorg ligt omdat je niet geprikt bent, dan pas heb je prikspijt."

Volgens Kleiweg maken sommige mensen overigens de combinatie tussen beide woorden: "knalspijt" en "prikdrang". "Spijt na een feest waar je een besmetting kreeg is knalspijt en de drang om snel geprikt te worden is prikdrang", legt hij uit.

Ook vorig jaar was er een soortgelijke scheiding tussen de noordelijke en de zuidelijke Nederlanden. Toen was het woord van het jaar bij ons "knuffelcontact", in Nederland "anderhalvemetersamenleving". "Warmte en nabijheid aan Vlaamse zijde en wat meer afstand aan de Nederlandse zijde", zegt Kleiweg daarover.

"We zijn één taalgebied en één cultureel gebied dat gescheiden wordt door dezelfde taal", stelt de ambassadeur. Kleiweg stelt trouwens vast dat ze in Nederland een ander woord gebruiken voor boosterprik: "oppepprik". "Opmerkelijk, want meestal zijn het net de Nederlanders die een Engels woord verkiezen boven een Nederlandse term."