BEKIJK: Inwoners overstroomde Vesdervallei blikken terug en vooruit: "Koud, nat en donker. We hebben wat magie nodig"

Op 14 juli stroomde de zondvloed ook binnen in het huis van het Vlaamse koppel Yola Thienpont en Guy Saey. Ze wonen al 14 jaar in Fraipont, op een boogscheut van de Vesder. 30 uur lang stond het water drie meter hoog in hun huis. Ze konden op tijd vluchten, logeerden een maand bij vrienden en nu wonen ze, zo goed en zo kwaad als het gaat, op de eerste verdieping van hun zwaar geteisterde stek. Hun huisraad is ingepakt. “De helft van de tijd vind ik niets terug,” lacht Guy.

We praten in het vroegere bureau, nu een kamer die voor alles tegelijk dienst doet. Yola: “Weet je nog? In de zomer zaten we samen op ons terras. Dit was tot vorige week onze winterplek, de enige kamer die we met een klein elektrisch toestelletje verwarmden.” 

"Wij hebben nood aan warmte, maar ook ons huis heeft nood aan warmte": Yola en Guy getuigen over vijf moeilijke maanden sinds de watersnood:

“Le gaz arrive!”: midden december kon de gasmaatschappij melden dat de leidingen hersteld waren. In de streek moest maar liefst 50 kilometer worden heraangelegd. Enkele dagen voor kerst was er eindelijk verwarming bij Yola en Guy. Geen dag te vroeg. “Wij hebben nood aan warmte, maar ook ons huis heeft nood aan warmte.”  

Vijf maanden na de overstromingen zijn de muren nog altijd verzadigd van water. Ontvochtigers pompen dagelijks tientallen liters uit de klamme lucht. De benedenverdieping van het huis is gestript; de heropbouw is al voorzichtig begonnen. Elektriciteit, ramen, deuren, trap, muurbepleistering, keuken, wc, verwarming: alles moet vervangen worden.

Een grote kopzorg zijn de verzekeringen. Het schadedossier is al drie maanden geleden ingediend en nog altijd is er geen definitief antwoord. “Verlos ons alstublieft, want dan weten we waar we financieel staan,” zucht Yola. Het koppel kreeg twee keer een voorschot, “maar we betalen nu al facturen uit onze spaarpot.”

“We realiseren ons dat we in zekere zin bevoordeeld zijn. Er zijn mensen die hier nauwelijks rondkomen en helemaal géén spaargeld hebben. Voor hen is het nog veel belangrijker dat het vlot loopt. En het loopt niet vlot.” 

De papierwinkel van de verzekeringen, de zoektocht naar vaklui voor herstellingen: het is een dagtaak en een bron van stress voor zowel Yola als Guy. En hoewel ze veel hulp krijgen van familie en vrienden, is het al meer dan vijf maanden een zware dobber, fysiek en mentaal. “Je hebt een voorraad energie als mens en je kan die niet oneindig gebruiken. Daar zit een limiet op,” zegt Guy. “Onze energie gaat nu naar over-leven.”.

Wat zijn hun wensen voor 2022? “Mezelf weer ontmoeten in mijn atelier,” hoopt Guy. Dat hij als kunstenaar zijn werkplaats kwijt is, snijdt hem door de ziel. “De handen tintelen, ja”. Yola kijkt er naar uit om haar vrijwilligerswerk weer op te nemen in het asielcentrum van Fraipont, naast haar taak als OCMW-raadslid. “We verlangen zo naar rust en stabiliteit,” voegt ze er aan toe. 

Hoewel in de winter iedereen meer binnen zit in het dorpje Fraipont, blijft het contact warm. “Je merkt dat er solidariteit is. Mensen zijn begaan met elkaar, luisteren naar elkaars verhaal. Een crisis brengt ook kansen mee. Die sterkere verbinding is iets dat kan blijven,” hoopt Yola Thienpont.

Vijf maanden al verdeelt het Rode Kruis warme maaltijden; er zijn mobiele douchewagens en lokale infopunten van de gemeente. Yola: “Er is veel hulp. Maar de uitdaging is om iedereen te bereiken. Er zijn nog altijd mensen die de weg niet vinden, de informatie niet kunnen behappen, zich niet kunnen verplaatsen.”

Het kerkplein van Fraipont en alle wegen zijn opgebroken om aan de nutsvoorzieningen te werken. Bij de huizen ligt nog altijd puin. De aanblik is deprimerend. De gemeente heeft een snoer met “Joyeuses Fêtes” opgehangen, maar de lampjes branden niet. Hier en daar zie je wel kerstbomen en lichtjes staan bij huizen die getroffen zijn. “Dat vind ik heel troostend en hoopgevend,” zegt Yola. “We laten het leven niet los. Het is hier nat, koud en donker. We hebben wat magie nodig.”

Intussen zijn er ook inwoners vertrokken uit het dorp, tijdelijk of zelfs definitief. “Al onze huizen zijn getekend, maar ook onze streek. We zullen littekens dragen. Maar we zullen wel weer opstaan. Ik vermoed, ik hoop dat we er sterker uitkomen.” 

De woningnood is groot aan de Vesder. Zo is in Trooz een volledige wijk met 130 sociale woningen compleet vernield en verlaten. We volgen OCMW-voorzitter Etienne Vendy naar een nieuw project: 

Tien kilometer verder in de buurgemeente Blegny. Hier wordt met man en macht gewerkt in een reusachtige vroegere kazerne. Op twee maanden tijd zijn 8 appartementen en 40 studio’s gecreëerd voor inwoners van Trooz die nergens anders terecht kunnen. De eerste mensen worden voor het eind van het jaar verwacht. OCMW-voorzitter Etienne Vendy is er blij mee, want “we hebben nog 80 families die in precaire omstandigheden wonen”. 

Er komen ook “modulaire woningen”, een soort stacaravans, in een hoger gelegen deel van de gemeente Trooz en her en der worden ook enkele appartementen en huizen in gebruik genomen door het OCMW. 

De nood is enorm, nu veel panden dichtgetimmerd op herstel of zelfs afbraak wachten. Hét spookbeeld van Trooz is de sociale woonwijk La Fenderie in een lus van de Vesder. 130 woningen, allemaal leeg, de garagepoorten verbogen door de overstroming, afgesneden van de buitenwereld. Het is nog maar de vraag of het wijs is om dit allemaal her op te bouwen, zo dicht bij het water.

“Veel mensen verblijven nog altijd tijdelijk bij vrienden of familie, zelfs in hotels en vakantiehuizen. Maar dat kan niet blijven duren. In deze kazerne werken we op wat langere termijn. Bewoners kunnen hier tot anderhalf of twee jaar blijven. Voor sommigen zullen twee, drie maanden volstaan, terwijl hun huis wordt opgeknapt,” zegt Etienne Vendy.

Het OCMW heeft nu drie keer meer personeel en de hulpvragen zijn exponentieel toegenomen. “De mensen zijn moe. Ze hebben een bom op hun hoofd gekregen en nu is er al die administratie, de verzekeringen, de verwarming."

Er is nochtans hulp, stelt Etienne Vendy. “Onze taak als OCMW is mensen te helpen om die hulp te krijgen, de weg te vinden in de papierwinkel, maar ook een plek om tijdelijk te wonen.” Al maanden wordt ook psychologische bijstand geboden, met mobiele consultaties en gespreksgroepen voor getraumatiseerde inwoners. 

En er is de enorme steun uit Vlaanderen. “Soms hoor je hier meer Nederlands dan Frans op straat,” lacht Vendy. “Er zijn veel groepen vrijwilligers actief, maar er komt ook discrete hulp. Met geld dat enkele OCMW’s uit Vlaanderen hebben gestort hebben we onder meer een ruimte voor moeders en kinderen kunnen herstellen.”

Natuurlijk zijn mensen soms boos op ons, geeft de OCMW-voorzitter toe. “We proberen het beste te doen, maar we zijn ook overbevraagd. Alle problemen tegelijk oplossen kunnen we niet.”

Etienne Vendy houdt er de moed in. “Dat is een beslissing die ik van bij het begin heb genomen. Ik blijf optimistisch. Werken, werken, werken is het minste wat ik kan doen voor onze inwoners.” Zijn kantoor is onder water gelopen. Het OCMW huist tijdelijk in het stationnetje van Trooz. 

Zijn de Trooziens nu bang van de Vesder? “Het is heel dubbel. De Vesder was het symbool, de ziel van onze gemeente. Diezelfde rivier heeft alles kapotgemaakt. Veel mensen vragen zich af of dit opnieuw kan gebeuren. Wel, dat is onze taak. Zorgen dat we de crisis beter beheren, zorgen dat er preventie is,” zegt Etienne Vendy bescheiden. “Hier was niemand op voorbereid.”

Zijn wensen voor het nieuwe jaar? “Dat we zoveel mogelijk mensen kunnen helpen, financieel, administratief, psychologisch. En dat onze gemeente weer veilig wordt. Er was hier zo’n grote joie de vivre, het landschap was zo magnifiek. Ik heb er wel vertrouwen in. Het herstel zal nog heel 2022 in beslag nemen, maar we raken er wel.”

"Brood eet iedereen en brood brengt mensen samen": we spreken 's ochtends vroeg af met bakkersvrouw Sophie op het pleintje van Fraipont:

Rechtkrabbelen na de overstromingen, dat doen ook Sophie en Yano. Tussen de bouwputten en werflinten parkeert Sophie Girten een witte bestelwagen op het dorpsplein van Fraipont. De auto is volgeladen met ambachtelijke zuurdesembroden, broodjes, brioches en koekjes. Sophie zet gratis koffie en kruidenthee klaar op een tafeltje. 

Sophie en haar partner Yano hadden in september 2020 een kleine bakkerij en degustatiesalon geopend op het pleintje. In juli stroomde ook dat gebouw vol water. Sindsdien bakken ze elders en verdelen ze hun waar met de bestelwagen. “We huren de winkel,” zegt Sophie. “De eigenaar is meteen beginnen te werken, opdat we zo snel mogelijk weer opengaan. Misschien in maart of april?”

“Het brood van de week is met gedroogde abrikozen, vijgen en krenten,” zegt Sophie trots. “We bakken graag en we vinden dat brood mensen samenbrengt. Iedereen eet brood; het maakt deel uit van het dagelijks leven.”

Het ruikt lekker bij de broodauto en het is een komen en gaan van dorpsbewoners. Enkele moeders en vaders hebben hun kinderen net naar school gebracht en blijven wat babbelen. Over verwarmingsperikelen, maar ook over onschuldiger koetjes en kalfjes. “Sommige mensen zijn positief, andere minder. Hangt ook van de dag af,” stelt Sophie vast. “Daarnet was er een klant die dit momentje haar zuurstofbubbel noemt."

Wat zijn Sophies wensen voor 2022? “We kijken ernaar uit om weer mensen te zien. La convivialité met gezonde, eenvoudige ontmoetingen. Ik hoop dat le covid wat op de achtergrond verdwijnt. En er is nieuw leven op komst.” Sophie is zwanger van een derde kindje. Als dat niet hoopgevend is.