Van onbekende ridder op witte paard tot leider aan knoppen van raketten: Kim Jong-un 10 jaar aan zet in Noord-Korea

Niemand mag in Noord-Korea de komende elf dagen lachen, alcohol drinken, boodschappen doen of deelnemen aan vrijetijdsactiviteiten. De Noord-Koreanen moeten verplicht rouwen, want tien jaar geleden overleed hun vorige grote leider Kim Jong-il, de vader van de huidige leider Kim Jong-un.

Kim Jong-un is nu dus ook precies tien jaar aan de macht. Noord-Koreakenner Tom Van de Weghe vertelt hoe de man zich heeft ontpopt van jonge, onbekende "zoon van" tot een machtige leider, die al eens graag met de knoppen van de langeafstandsraketten speelt.

Ongeveer een jaar voordat Kim Jong-il stierf, werd Kim Jong-un aangeduid als officiële opvolger van zijn vader. Onze collega Tom Van de Weghe was aanwezig op die ceremonie en kon als één van de eersten de toekomstige leider in levenden lijve zien. "Het was een van de meest surreële ervaringen ooit", vertelt Van de Weghe. "Ik woonde in Peking als correspondent en kreeg een uitnodiging van de Noord-Koreaanse ambassade. Twintig minuten later stond ik met een visum voor Noord-Korea in mijn handen en een uur later sprong ik op het vliegtuig. Maar we wisten niet waarom we uitgenodigd waren. Toen kwam Kim Jong-un het podium op en werd hij voorgesteld als opvolger van Kim Jong-il."

Al had niemand verwacht dat Kim Jong-un als jongste zoon zijn vader zo snel zou opvolgen. Kim Jong-un was op dat moment totaal onbekend en amper 26 jaar. In 2011 overleed Kim Jong-il dan toch plots, officieel aan een hartaanval. En zo krijgt Kim Jong-un de touwtjes in handen. "Iedereen dacht dat dat het einde zou betekenen van het Kim-regime", aldus Van de Weghe. "Die hoop was er alleszins. Want hij had geen ervaring en had enkel een opleiding gevolgd in Zwitserland. Ergens was er dus ook een beetje hoop dat hij het land zou moderniseren." 

Al vlug bleek echter dat Kim Jong-un toch een krachtig leider was. Hij wist zijn grootste vijanden en concurrenten uit te schakelen en liet zijn oom en halfbroer vermoorden. "Dan is hij met zijn speelgoed beginnen te spelen: de rakettesten", zegt Van de Weghe. "Er zijn nog nooit zoveel rakettesten uitgevoerd dan onder Kim Jong-un, veel meer dan onder het bewind van zijn vader en grootvader." 

De Noord-Koreaanse langeafstandsraketten reiken tot Amerika. Dat is natuurlijk angstaanjagend voor de Amerikanen. "Donald Trump was toen net verkozen in het Witte Huis en liet zich daardoor uitdagen", herinnert Van de Weghe zich. "De volledige Verenigde Staten zijn in het bereik van onze nucleaire wapens. De knop om die te lanceren staat altijd op mijn bureau", zo dreigde Kim Jong-un.

"Begin 2018 was het heel close. In Zuid-Korea zat de schrik er enorm in. Schuilkelders werden voorbereid, er was echt een vrees voor een nucleaire oorlog", herinnert Van de Weghe zich. "Gelukkig is die er niet geweest, want beide leiders zijn beginnen te onderhandelen."

Het leek er zelfs even op dat Trump en Kim Jong-un vrienden met elkaar zouden worden. "Ze hebben toen bijna liefdesbrieven naar elkaar gestuurd", vertelt Van de Weghe. "Dan is die grote, historische ontmoeting er geweest in Singapore. Een historische top, want nog nooit was een Noord-Koreaanse leider erin geslaagd om een zittende Amerikaanse president rond de onderhandelingstafel te krijgen, te dwingen, in de hoop de sancties tegen Noord-Korea te laten opheffen." 

"Trump nam de uitnodiging van Kim Jong-un graag aan, hij wou natuurlijk ook graag in de geschiedenisboeken terecht komen", gaat Van de Weghe verder. "Misschien was dat naïef van hem, want hij wou Noord-Korea ontwapenen, maar dat is helaas niet gelukt. Er zijn nog een aantal topontmoetingen geweest, maar die zijn telkens op een sisser uitgedraaid."

Nog een opvallend beeld van de afgelopen tien jaar: Kim Jong-un die op een wit paard galoppeert aan zee, aan het begin van zijn bewind. Het moet een heroïsch tafereel voorstellen, in lijn met het imago dat zijn vader al die jaren had. 

Al is er recent toch een stijlbreuk te merken. "Kim Jong-un zet de traditie voort, maar is zich toch meer gaan ontpoppen tot een empathisch leider. Hij heeft bijvoorbeeld een aantal toespraken gegeven waarin hij plots begint te snotteren, te wenen", vertelt Van de Weghe. "Nog niet zo lang geleden begon hij te wenen tijdens een speech waarmee hij zijn land wilde voorbereiden op een moeilijke tijd. Dat is een toneeltje natuurlijk. Hij probeert zo ook zijn eigen hachje te redden want het land is er erg aan toe."

Er is honger in Noord-Korea. We hebben ook gezien hoe Kim Jong-un vermagerd is, mogelijk omdat hij ziek was. Mogelijk heeft dat te maken met de pandemie. Het land staat op de rand van een gigantische humanitaire crisis.  "Er komt amper nog iets binnen. Kim Jong-un heeft de grenzen met China gesloten en vanuit China kwamen de meeste hulpgoederen binnen", weet Van de Weghe. "Maar hij heeft zelfs vaccins geweigerd. We weten niet precies wat er aan het gebeuren is. De elite krijgt wellicht wel vaccins, maar het grootste deel van de bevolking niet."

Op zijn 10-jarig jubileum staat Kim Jong-un dus voor heel wat uitdagingen. Zal hij in staat zijn om de economische crisis de komende tien jaar te bedwingen? "Ik vrees wel een beetje dat de grootste bedreiging voor Kim Jong-un en zijn regime van binnenuit komt, en niet van buitenaf", besluit Van de Weghe. "Meer dan ooit is het het meest gesloten land ter wereld."