Strijd om schepenambt in Antwerpen: wat zit er achter de stoelendans op het "Schoon verdiep"?

Na de gemeenteraadsverkiezingen van 2018 ging de N-VA van burgemeester Bart De Wever verrassend in zee met de SP.A (nu Vooruit) en Open VLD. CD&V viel uit de boot omdat een coalitie met de N-VA, Open VLD en CD&V te krap zou zijn qua zetelaantal.

In de Antwerpse gemeenteraad zijn namelijk 55 zetels, dus heb je 28 zetels nodig om een meerderheid te hebben. Met CD&V zou die meerderheid maar net gehaald worden. Een coalitie van de N-VA (23 zetels), Open VLD (2 zetels) en de SP.A/Vooruit (6 zetels) levert een meer comfortabele meerderheid op. Vandaar dus de keuze voor een coalitie met socialisten en liberalen.

In het bestuursakkoord dat de die partijen drie jaar geleden sloten, werd afgesproken dat de N-VA vijf schepenen zou krijgen, de SP.A/Vooruit drie schepenen en Open VLD één. Dat werd vaste waarde Claude Marinower, bevoegd voor onder meer Economie en Werk.

Tegelijk werd ook afgesproken dat vanaf januari 2022 één schepenpost van de socialisten naar de liberalen zou gaan. Bovendien werd daarbij afgesproken dat schepen Marinower op datzelfde moment zou opstappen en dat dus twee nieuwe Open VLD-schepenen tot het stadsbestuur zouden toetreden. Daar is de schoen de afgelopen maanden flink beginnen te wringen.

Binnen de Antwerpse coalitie begon het de afgelopen maanden te rommelen toen Open VLD Willem-Frederik Schiltz naar voren schoof om vanaf volgend jaar het tweede schepenambt voor de partij te bekleden, naast Erica Caluwaerts. 

Caluwaerts zou automatisch in het schepencollege komen, omdat zij naast Claude Marinower het enige liberale gemeenteraadslid is in Antwerpen. Open VLD wilde dus dat Willem-Frederik Schiltz Marinower zou opvolgen als gemeenteraadslid en als schepen.

“In de politiek is het normaal aan een partij om te bepalen wie zij naar een regering of schepencollege stuurt”, legt Dave Sinardet, professor politieke wetenschappen aan de VUB, uit.

Probleem is dat Schiltz niet goed ligt bij de N-VA. Formeel wordt dit ontkend door burgemeester De Wever, maar het heeft waarschijnlijk wel een rol gespeeld, zegt Sinardet. “Het helpt niet dat hij een groener, progressief imago heeft en dat hij zijn partij wat meer wilde profileren in het Antwerpse schepencollege.”

Bovendien komt de naam van Willem-Frederik Schiltz niet voor op de overdrachtsakte die was opgesteld. Dat heeft te maken het feit dat Philippe De Backer, de voormalige kopman van de Antwerpse liberalen, intussen uit de politiek is gestapt. Op de overdrachtsakte stonden zijn naam en die van Caluwaerts. Voor Schiltz is er nog geen akte ondertekend. En dat komt nu handig uit.

Daarenboven is de politieke situatie in Antwerpen dit jaar nog veranderd:  ex-PVDA-gemeenteraadslid Khadija Chennouf is namelijk overgestapt naar de Vooruit-fractie in de gemeenteraad, waardoor de meerderheid wat steviger is geworden en Open VLD met zijn schamele twee zetels tegelijk weer wat overbodiger. 

Uiteindelijk werd Open VLD voor het blok gezet: ofwel met één schepen verder gaan, tegen de afspraken in, ofwel de eer aan zichzelf houden en uit de coalitie stappen. Maar nu blijkt dat Erica Caluwaerts eieren voor haar geld heeft gekozen.

Enerzijds is het nu afwachten welke gevolgen dit zal hebben op lokaal niveau. De lokale afdeling van Open VLD heeft namelijk al laten weten dat ze afstand neemt van de beslissingen van Erica Caluwaerts om toe te treden tot het Antwerpse schepencollege en afstand te doen van de mandaten van het tweede schepenambt dat de partij was beloofd. 

Open VLD zou dus zelf iets kunnen ondernemen. Maar de N-VA en Vooruit zouden op de volgende gemeenteraad, op 20 december, Open VLD uit de meerderheid en dus ook het schepencollege kunnen wippen. Dat is mogelijk door het nieuwe decreet ter versterking van de lokale democratie, wat elders ook al tot coalitiewissels leidde.

Volgens Sinardet is het duidelijk dat Vooruit hier als de grote winnaar uitkomt: de socialisten lijken hun ambten én hun bevoegdheden te behouden. 

De Antwerpse stoelendans is ook onmiskenbaar verstrengeld met de nationale politiek. Dat blijkt ook uit het feit dat Open VLD-voorzitter Egbert Lachaert zich al met de kwestie gemoeid heeft. 

Lachaert had in oktober een ultimatum gesteld: hij wilde duidelijkheid over Schiltz als schepen, maar dat viel op een koude steen bij De Wever, 

Het is ook tekenend voor de relatie tussen de N-VA en Open VLD. Die is de afgelopen jaren flink verzuurd geraakt door de federale regeringsvorming, herinnert Sinardet. 

“Bart De Wever verwijt Open VLD een vorm van verraad, omdat ze zonder hem een federale regering hebben gevormd. Ik ben er vrij zeker van dat - als er een nationale alliantie was geweest - de afspraken niet meteen in vraag zouden zijn gesteld in Antwerpen.” 

Tegelijk zijn de spanningen tussen de N-VA en Open VLD in Antwerpen ook niet bevorderlijk voor de politieke verhoudingen op Vlaams niveau, waar beide partijen samen samen in de Vlaamse regering zitten, samen met CD&V.

“Dit zal wel sporen nalaten", besluit Sinardet. “Want je mag niet vergeten dat Willem-Frederik Schiltz nog altijd fractieleider is in het Vlaams Parlement. In die hoedanigheid moet hij daar de coalitie met de N-VA verdedigen.”