Wil je op bezoek bij je oma met Kerstmis of wil je vanaf 20 november naar een feestje? Dan wordt het sterk aangeraden, en in sommige gevallen zelfs verplicht, om eerst een zelftest te doen. Volgens experts zijn zelftesten nog steeds dé manier om vroegtijdig een coronabesmetting op te sporen, maar werken de zelftesten ook als je gevaccineerd bent en geven ze geen vals gevoel van veiligheid? Wij zochten en vonden antwoorden op jullie vragen.
Eerste hulp bij zelftesten: vanaf zaterdag op verschillende plekken verplicht, maar hoe goed werken ze?
Fran Van Esch
Gepubliceerd:
Om te beginnen: wat is het verschil tussen een zelftest en een sneltest?
Er worden ondertussen verschillende testen gebruikt om het coronavirus op te sporen: PCR-test, speekseltest, zelftest en sneltest. VRT NWS-journalist Koen Wauters test ze uit in onderstaande video.
PCR-test: de meest voorkomende test. Een verpleegkundige gaat met een wisser diep in de neus of de keel, de test wordt onderzocht in een laboratorium. Het is de meest betrouwbare test, maar je moet wel ongeveer 1 dag wachten op het resultaat.
Speekseltest: het virus wordt hier gezocht in het speeksel van iemand. Voordeel: je hoeft niet naar een arts, je kan het zelf doen. De test moet wel nog steeds naar een labo om daar onderzocht te worden.
Sneltest (de snelle antigeentest): beetje vergelijkbaar met de PCR-test. Ook hier zal een arts of apotheker een - vrij lange - neuswisser gebruiken. De test moet wel niet worden opgestuurd naar het labo. Na gemiddeld 15 minuten heb je je resultaat. Deze testen zijn - zeker als je negatief test - minder betrouwbaar dan de PCR-testen.
Zelftest (antigeen): exact hetzelfde als de sneltest, alleen is de wisser veel minder lang, waardoor je de test zelf kan uitvoeren. Ook hier moet de test niet opgestuurd worden naar het labo.
Je kan ook nagaan of je in het verleden besmet bent geweest met coronavirus, door de serologische zelftest. De serologische test zoekt in het bloed naar antilichamen om na te gaan of je ooit besmet bent geweest, maar zegt dus niets over een huidige besmetting.
Hoe betrouwbaar zijn de zelftesten?
De zelftesten zijn heel betrouwbaar, benadrukt Herman Goossens, professor microbiologie aan de Universiteit Antwerpen. "Zeker voor mensen met klachten is de zelftest meer dan 90% betrouwbaar", zei hij dinsdag in "De ochtend" op Radio 1.
Aan de andere kant is de kans op vals-negatieve of vals-positieve resultaten wel hoger bij zelftesten. Het hangt er ook van af wanneer je het resultaat afleest, want als je te lang wacht is de kans op een vals-positief resultaat groter. Het wordt daarom aangeraden om ongeveer een kwartiertje te wachten om het resultaat af te lezen. Het kan ook zijn dat er te weinig virusdeeltjes uit de neus worden opgenomen op het stokje bij een zelftest, zodat het resultaat vals-negatief uitvalt.
Viroloog Steven Van Gucht beklemtoont daarom dat je grondig de gebruiksaanwijzing moet lezen voor het meest correcte resultaat. "Daar zal zeker ook informatie opstaan rond bewaring", zegt hij in Het Nieuwsblad. "Meestal bewaar je zo’n test het best op kamertemperatuur. Laat hem bijvoorbeeld niet liggen op het dashboard in je auto, waar het erg warm kan worden. Ook buiten laten liggen in de vrieskou is geen goed idee."
"Het best interpreteer je het resultaat zo: ben je positief, dan moet een groot alarm afgaan", zegt Van Gucht. "Isoleer je en boek een afspraak voor een PCR-test om zekerheid te hebben dat je het virus draagt. Als je negatief test, wil dat niét zeggen dat je het virus niet hebt. Het is dus geen vrijbrief om zomaar eender wat te gaan doen. Blijf voorzichtig en hou je nog steeds aan de gangbare veiligheidsmaatregelen."
Werken zelftesten even goed als je gevaccineerd bent?
"Daar is geen enkel verschil in", zegt Roel Van Giel, voorzitter van Domus Medica, de vereniging van Vlaamse Huisartsen. "Het klopt niet dat een zelftest minder goed zou werken als je gevaccineerd bent", zegt hij. "Een zelftest werkt altijd het beste als je symptomen vertoont, ongeacht of je nu een prik hebt gehad of niet."
"Als je een hoogrisicocontact hebt gehad, zijn ze iets minder betrouwbaar, maar ze werken nog steeds goed."
Geeft een zelftest een vals gevoel van vrijheid, omdat ze niet 100 procent betrouwbaar zijn?
Dit is niet het geval volgens Roel Van Giel. De reden voor een zelftest is extra veiligheid. Het gaat er niet om een diagnose te stellen, zoals bij de huisarts. Maar door de hogere besmettelijkheid van de deltavariant verspreidt het virus zich nu makkelijker. Daarom kan zelftesting als extra maatregel een bijdrage leveren aan de beheersing van de epidemie.
"Het is niet omdat je een negatieve zelftest heb afgelegd, dat je ineens volledig vrij bent om te doen wat je wil. Je moet het in de juiste context kunnen plaaten."
Het wordt in ieder geval altijd aangeraden om na een zelftest ook een PCR-test te laten afnemen. "Stel dat je een hoogrisicocontact had, dan kan het nuttig zijn om in afwachting van de PCR-test al eens te testen met een sneltest", stelt Van Gucht. "Maar: het zal je niet met zekerheid kunnen zeggen of je al dan niet corona hebt. Daarvoor is zo’n PCR zéker nog nodig.”
Worden zelftesten nog steeds aangeraden door experts?
Zelftesten worden nog steeds gepromoot door verschillende experts, zoals viroloog Steven Van Gucht, professor Herman Goossens en Domus Medica-voorzitter Roel Van Giel. Ze raden sterk aan de zelftesten bijvoorbeeld te gebruiken voor men afspreekt met grote groepen, zoals met Kerstmis en Nieuwjaar.
“Als je niet gevaccineerd bent en je wil naar een familiefeest, besef dat dat een risico is als er oudere mensen zijn", zegt Van Gucht. "Ik zou dan toch aanraden om een zelftest te doen, dat is gewoon gezond verstand. Je moet het niet doen omdat de overheid dat vraagt, doe dat gewoon voor elkaar." Volgens Van Gucht is een negatieve sneltest wel nog steeds geen reden om heel risicovol gedrag te vertonen op een feest. "Blijf altijd voorzichtig."
Waarvoor zijn zelftesten niét geschikt?
Je kan geen zelftest gebruiken als je minder dan drie maanden geleden besmet bent geweest met het coronavirus. In die periode ben je beschermd tegen een nieuwe besmetting. Bovendien kan het resultaat van een nieuwe test nog positief zijn door de eerste infectie.
