"Staat van terreur": op zoek naar feit en fictie in de eerste politieke thriller van Hillary Clinton

Hillary Clinton wéét veel. Ze ként de politieke wereld als geen ander. Ze is First Lady geweest, ze is senator geweest, ze is presidentskandidaat geweest én ze was vier jaar minister van Buitenlandse Zaken. Dat voél je in elke vezel van het boek. 

Clinton heeft ook een coauteur, de veel gelezen en vaak bekroonde Canadese misdaadschrijver uit Québec, Louise Penny. Penny beheerst meesterlijk de rijke trukendoos om het verhaal vaart te geven en elke bladzijde spannend te houden met massa’s cliffhangers. Clinton levert de details van de insider. 

Het is lastig om niét te denken aan Hillary Clinton als je kennismaakt met het hoofdpersonage, de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Ellen Adams. “Slank en elegant, intelligente blauwe ogen. Een ‘Eminence Blonde’.” Het is duidelijk haar alter ego. 

Adams is een weduwe van eind de vijftig, een voormalige mediabaas, die door de nieuwe president (ooit een bittere rivaal), verrassend tot buitenlandminister wordt benoemd. Het personage Ellen Adams wordt gedreven door idealisme. “Ik wil niet meer rapporteren (via de tv of de krant) over de pijn, maar iets doén aan de pijn”, mijmert ze. 

Haar baas, de pas verkozen president Douglas Williams, heeft net de zittende president verslagen, Eric Dunn, een “arrogante idioot die een regering leidde die grensde aan criminele incompetentie…” 

Dunn staat onmiskenbaar model voor Donald J. Trump, die zich in het boek met zwaar bewapende lijfwachten, vooral militieleden, teruggetrokken heeft op zijn landgoed in Palm Beach, “zijn adem ruikend naar vlees.”  

In het hele boek komt Dunn terug als een gewillige marionet die voortdurend gemanipuleerd wordt (zonder dat hij het beseft) om duistere doelen te dienen. Van buitenlandse leiders die Amerika willen bedriegen en bedreigen, van wapenhandelaars die vrij spel krijgen, van antiabortusactivisten die terug willen naar een godvrezend Amerika. 

Is de vorige president van de VS een slechte leider geweest, of was en is hij ook een landverrader, stelt het boek zich voortdurend de vraag. 

"Staat van terreur" begint met een huiveringwekkende crisis. Met bomaanslagen in bussen. In Londen, in Parijs, en even later in Frankfurt. Adams is nog maar pas in functie en krijgt meteen af te rekenen met onbegrijpelijke terreurdaden die niet worden opgeëist. 

Haar zoon – Gil Bahar - is een onderzoeksjournalist bij het persbureau Reuters en ontsnapte ooit uit de handen van Afghaanse extremisten na een wekenlange traumatische kidnapping. Hij speelt een cruciale rol in het boek.

Een politieke thriller vol actie en intrige. Een adembenemend verhaal over terrorisme, corruptie en diplomatie, met details die alleen een ingewijde kan weten en geven. Je reist mee op het regeringsvliegtuig van buitenlandminister Adams – zij noemt het Air Force Three – naar Islamabad, naar Oman, naar Teheran, naar Palm Beach en Moskou. 

Het boek is wat de hoogste ayatollah in Iran tegen Adams vertelt: de fabel van de kat en de rat. Een Perzisch verhaal over onwaarschijnlijke bondgenootschappen, en mensen op het verkeerde been zetten. Dat is wat "Staat van terreur" op bijna elke bladzijde doet. Niets is wat het lijkt. 

Op elk moment kan het vertrouwen omslaan, of de achterdocht opduiken. En iedereen wordt voortdurend afgeluisterd. Deze politieke thriller is als een spannende jaargang van "De mol". Er zit een verrader in het Witte Huis. Wie is het? Geloof niet alles wat je denkt. Geloof niet alles wat je ziet. 

Je voelt dat de thrillerschrijver Clinton ideeën kwijt wil – in fictie verpakt - over wat voor haar diplomatie betekent, via haar alter ego Adams: zelfs bij je aartsvijanden moet je zoeken naar het gemeenschappelijke belang en misschien zelfs naar wederzijds begrip. Lees het boek en je zal zelf ontdekken wie de kat is, en wie de rat.

"Staat van terreur" is een boek over de wereld zoals hij écht is, ook al is het verhaal verzonnen. Over het kluwen en rovershol dat Pakistan heet. Over de terugtrekking van de VS uit Afghanistan en hoe een louche Pakistaanse wapenhandelaar (Bashir Shah) in het machtsvacuüm springt en kernwapens levert aan de meest biedende: de ultieme nachtmerrie.  

Hoe sommige aanslagen afleiden van de échte drijfveren van terroristen. Bijzonder smakelijk – alsof Clinton zoete wraak neemt op de geschiedenis via een sleutelroman – is de scène waarin Adams de confrontatie aangaat in Moskou en afrekent met de meedogenloze Russische president Ivanov (Poetin). 

"Staat van terreur" bevat ongelooflijk veel boeiende en rake beschouwingen over de toestand van de wereld en de gevaren die op de loer liggen. Je ruikt bijna de historische weerwraak van Clinton. 

Tragisch genoeg maakt ze nu analyses die ze als presidentskandidaat helemaal niét maakte, waardoor ze wellicht toén de verkiezingen verloor. Nu beschrijft ze wél haarfijn de woedegolf in Amerika. In 2016 zag ze die niét aankomen en dáárom werd ze genadeloos gevloerd door Trump.

Hoe de woede en de paranoia regeren in de VS. Over hoe door veel Amerikanen gedacht wordt: dat banen door buitenlanders worden ingepikt, dat bidden niet meer mag, dat voortdurend abortus wordt gepleegd en dat migranten en criminelen het land binnenstromen. 

“De opstand wordt door de woedende Amerikanen beschouwd als patriottisme. Terwijl het eigenlijk binnenlands terrorisme is.” Extreemrechts geweld en woede in Amerika wordt in het boek – niet geheel ten onterechte – vergeleken met de terreurdaden van Al Qaeda. Kijk naar wat er op 6 januari 2021 gebeurde bij de bestorming van het Capitool.

Deze thriller gaat over de ultieme politieke nachtmerrie: hoe Russische maffiosi sjacheren met plutonium opgedolven in de Oeral, hoe zware terreur met kernwapens chaos, woede en angst veroorzaken, waardoor de roep naar een sterke leider onvermijdelijk wordt. 

Een staatsgreep is op til in "Staat van terreur". Er is zelfs een geheim genootschap van verstandige en machtige conservatieven die verder naar rechts verschuiven. High Level Informants (HLI). Rechts dat naar extreemrechts schuift. Het lijkt vervaarlijk op de realiteit.

Razernij en frustratie die radicaliseren dankzij een internet vol gekke complottheorieën, valse feiten en leugenachtige politici in de hoogste regionen. Wie denkt dat die analyse bij de haren is gegrepen, moet maar eens rondreizen in het hedendaagse Amerika.

Er is een staatsgreep op til in "Staat van terreur".  Een heftig, niets ontziend verzet tegen een liberale, progressieve elite, tegen vrouwenemancipatie, tegen het homohuwelijk, tegen het recht op abortus, tegen immigranten. Die krijgen allemaal de schuld voor de dood van het échte Amerika. 

Intussen worden afwijkende meningen en aandacht voor sociale rechtvaardigheid afgestraft als woke en moeten vervelende critici monddood worden gemaakt. Letterlijk, in het boek. Alle sporen van onkunde en wangedrag worden gewist. Archieven worden haast onvindbaar gemaakt.

"Staat van terreur" trapt de tijdgeest bijzonder scherp op de staart. Iets wat Clinton niét deed tijdens haar presidentscampagne. Trump overklaste haar in zijn ruiken en aanvoelen van de tijdgeest en de woedegolf in 2016. Ook al heet Trump in Clintons’ roman Dunn, met bijnaam Eric the Dumb.

Clinton laat ook uitschijnen via haar personages dat je in de politiek ook het goede kan nastreven. Ze schetst het beeld van de ideale leider. “De zwaksten snoeven, ontkennen, liegen, en halen wild uit. De sterken, de groten geven fouten toe en kunnen het zich veroorloven om spijt te betuigen.” 

Dit is een boek dat ook onze politici mogen en moéten lezen. In deze tijd is er méér behoefte aan politici die de weg wijzen, dan aan demagogische politici die gemakzuchtig meezeilen met de wind. Any way the wind blows.

"Staat van terreur" laat je op het puntje van je stoel zitten tijdens het lezen. "Bourne identity" meets "House of cards" meets "Homeland" meets "De mol". Met al de smaakvolste ingrediënten: bedrog, naijver, maar ook vriendschap, liefde en loutering. 

De deals, het gekonkel, de intriges, de roddels, de vertrouwelijkheden in de achterkamertjes van de politiek. Zoals in de bar Off the Record in het souterrain van het Hay-Adams Hotel, vlak bij het Witte Huis. Ik ging er ooit binnen. De bar adverteert zich niet toevallig als D.C.’s “best place to be seen and not heard". 

Natuurlijk ga ik niet verklappen hoe het boek eindigt. Geen spoiler alert. Maar het is een absolute nagelbijter met vooral sterke vrouwen in de hoofdrol: iets met vuile bommen en tikkende klokken. 

Het kolken van de wereld zoals hij is, nodigt uit tot het schrijven van dit soort fictie. Fictie die helaas de werkelijkheid amper overtreft.

Na bijna vijf jaar correspondentschap in de VS kan ik dat helaas alleen beamen. Maar: laten we optimistisch blijven. Sinds Hiroshima en Nagasaki is het wonderbaarlijkste feit eigenlijk dat er in 76 jaar geen kernbom meer is ontploft.

Zoals een personage het in "Staat van terreur" uitdrukt, met de woorden van wijlen de Noord-Ierse dichter en Nobelprijswinnaar Seamus Heaney in de laatste sms naar zijn vrouw, vlak voor hij doodging: Noli Timere. Wees niet bang. De wereld is nog niet helemààl om zeep. Er is nog wat tijd. 

"Staat van terreur" is in het Nederlandse taalgebied uitgegeven bij A.W. Bruna en telt 462 pagina’s.