Deltavariant doet Cubaanse gezondheidszorg wankelen: vaccinatie - ook van jonge kinderen - moet tij keren

Er is een lichtpunt: de coronacijfers zijn momenteel weer iets beter in Cuba. De voorbije week werden gemiddeld 6.500 à 7.000 nieuwe besmettingen per dag geregistreerd en 70 à 80 sterfgevallen. Dat is al een pak minder dan de weken voordien. Er is hoop dat de trend is gekeerd, maar Cuba heeft momenteel nog altijd één van de hoogste besmettingspercentages ter wereld. Op het eiland met 11,2 miljoen inwoners zijn 680.453 gevallen geregistreerd, waaronder 5.617 sterfgevallen.

Toch blijven de cijfers zorgwekkend stijgen in de provincie Pinar del Río. Daar gaat het van kwaad naar erger, wellicht een gevolg van de doortocht van orkaan Ida eind augustus. Het was pompen of verzuipen en dan worden veiligheidsmaatregelen makkelijk overboord gegooid bij het evacueren van mensen.

Op sociale media circuleren al wekenlang boodschappen en video’s van wanhopige Cubanen die hun geliefden zien sterven door gebrek aan medische zorg en zuurstof. 

Ze klagen over te weinig antibiotica en pijnstillers. Over voorraden essentiële geneesmiddelen die uitgeput raken en artsen die steeds vaker kruidenremedies voorschrijven. Over de ellende op intensieve zorg die nog acuter werd toen Cuba’s belangrijkste fabriek van zuurstofflessen vorige maand stilviel bij het sneuvelen van een wisselstuk. De sanitaire crisis zet kwaad bloed bij heel wat Cubanen en was één van de factoren die leidde tot zeldzame straatprotesten in verschillende Cubaanse steden op 11 en 12 juli.

"Ik verklaar publiekelijk dat artsen niet verantwoordelijk zijn voor de ineenstorting van de gezondheidszorg", protesteerden 23 jonge artsen en studenten geneeskunde in de provincie Holguín midden augustus. Hun reactie kwam er na een uitspraak van de Cubaanse premier Manuel Marrero Cruz, die de gebreken in de zorg toegaf, maar letterlijk zei dat er meer klachten over subjectieve dan over objectieve problemen zijn: "Als je de klachten over het gebrek aan medicijnen enzovoort optelt, zijn er dat minder dan de klachten over mishandeling, gebrek aan zorg en huisbezoeken…" Met zijn kritiek op de medische dienstverlening veroorzaakte premier Marrero openlijk artsenprotest, wat ongezien is op het communistische eiland.

President Miguel Díaz-Canel gaf op 12 augustus toe dat "door de huidige situatie van de pandemie de capaciteit van het gezondheidssysteem is overschreden". Hotels worden ingericht als ziekenboeg of gebruikt om besmette patiënten af te zonderen. Reizigers naar Cuba mogen nu medicijnen binnenbrengen zonder invoerrechten te betalen. Cubaanse artsen op missie in het buitenland worden teruggehaald om hun uitgeputte collega's te ondersteunen. Vorig jaar stuurde Cuba nog een medische brigade naar de zwaar door COVID-19 getroffen Italiaanse regio Lombardije en onlangs is een groep Cubaanse dokters buurland Haïti nog te hulp geschoten na de verwoestende aardbeving daar.

De pandemie heeft het Cubaanse toerisme de das omgedaan en door de Amerikaanse sancties loopt de staatskas miljarden dollars mis. Corona en de blokkade hebben een diepe economische crisis en een ongekende politieke onrust op het eiland veroorzaakt. In juni riep de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties bijna unaniem op om de VS-blokkade te beëindigen. Die blokkade werd zwaar aangescherpt onder voormalig VS-president Donald Trump, die Cuba ook brandmerkte als sponsor van terrorisme. Niet alleen schrikt dat bedrijven af om zaken te doen, weinig banken willen nog financiële transacties met Cuba en dat maakt invoer nóg moeilijker.

Eind mei stelde Yuri Valdés, adjunct-directeur van het Finlay Vaccin Instituut dat de Cubaanse  Soberana-vaccins produceert, het VS-embargo al aan de kaak. De productie van Soberana 2 op industriële schaal stagneerde wekenlang omdat Cuba een essentieel bestanddeel niet kon bemachtigen. Cuba wilde deze zomer al 70 procent van zijn bevolking gevaccineerd hebben, maar de uitrol heeft aanzienlijk vertraging opgelopen en Cubaanse wetenschappers geven de Amerikanen de schuld. 

Momenteel is ongeveer de helft van de 11,2 miljoen Cubanen ingeënt met ten minste één dosis van een vaccin. Ruim 3,5 miljoen mensen zijn volledig gevaccineerd, dat is iets meer dan 30 procent. Drie van de vijf eigen vaccins – met een werkzaamheid van meer dan 90 procent - zijn al goedgekeurd door de plaatselijke regelgevende instantie. Cuba is besprekingen begonnen met de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) over de kwalificatie van zijn COVID-19-vaccins.

Vanaf nu worden trouwens ook kinderen en adolescenten gevaccineerd, in de hoop de scholen dit najaar weer te kunnen openen. De Cubanen schakelen dus een versnelling hoger en willen dit jaar nog 90 procent van de bevolking vaccineren.

Maar in afwachting van beterschap gaan er tonnen medische hulp naar Cuba, ook vanuit ons land. Vrijwilligers stuurden in juli al twee XL-containers richting Caraïben, volgeladen met 50 ziekenhuisbedden, duizenden injectienaalden, medicijnen en allerlei medisch materieel. Drijvende kracht achter dit initiatief is Reinaldo Romero, een Cubaanse topvolleyballer die Cuba ontvluchtte in 1993 en al meer dan 20 jaar in België woont. Reinaldo verloor al een broer die stierf aan COVID-19 in Cuba en maakt zich grote zorgen over de rest van zijn familie, die in de zwaar getroffen provincie Pinar del Río woont.

Omdat de nood hoog is, hebben vijf solidariteitsbewegingen de krachten gebundeld, over de grenzen heen want ook Nederland en Luxemburg doen mee. "Dit is een eer voor mij, ik doe dit uit liefde voor het Cubaanse volk, humanisme en patriottisme, wars van politieke of ideologische voorkeuren en zonder rancune. We zijn nu volop materiaal aan het inzamelen voor een derde container want de tijd dringt."