Meteorologische zomer van 2021 was koel en somber... maar net niet het natste seizoen ooit

Voor weerkundigen loopt de zomer van 1 juni tot en met 31 augustus. In die 3 maanden bedroeg de gemiddelde temperatuur in ons land 17,8 graden Celsius. Dat lijkt weinig, maar een dergelijke temperatuur in de zomer is niet zo ongewoon. In de periode 1991-2020 was het gemiddeld slechts een tiende van een graad warmer in de zomer (17,9 graden Celsius).  De zomers van 2011 (16,7 graden Celsius), 2012 (17,3 graden Celsius)  en 2016 (17,5 graden Celsius) waren zelfs kouder. 

Dat de zon maar 514 uur geschenen heeft, is wel weinig voor een zomer. Gemiddeld schijnt de zon in de zomer 600 uur. Maar er waren deze eeuw zomers met nog minder zonneschijn: die van 2016 (510 uur) en 2011 (466 uur) bijvoorbeeld. De donkerste zomer van deze eeuw was die van 2007, toen de zon slechts 458 uur scheen.  

Wat de hoeveelheid neerslag betreft, hebben we de natste zomer beleefd sinds 1833, toen het KMI met waarnemingen begon. In Ukkel is er 410,7 millimeter neerslag gevallen: een record. Tot dit jaar was de zomer van 1997 de natste sinds de waarnemingen. Toen viel er in Ukkel 365 millimeter neerslag, een flink pak minder dan nu. Gemiddeld valt er in de zomer trouwens maar 235 millimeter neerslag.   

Het heeft niet veel gescheeld of de zomer van 2021 was ook het natste seizoen sinds 1833 geworden. Dat is nog altijd de herfst van 1976, toen er 411,6 millimeter neerslag viel.

Dat er deze zomer zoveel water uit de hemel is gekomen, is volgens weerman Frank Deboosere te wijten aan de straalstroom. Dat is een brede luchtrivier die op ongeveer 10 kilometer hoogte de aarde omspant en die de grens vormt tussen koude poollucht uit het noorden en warme, (sub)tropische lucht uit het zuiden. 

Normaal loopt de straalstroom in een min of meer rechte lijn”, legt Deboosere uit. “Maar de klimaatopwarming doet de polen snel opwarmen. Het temperatuurverschil tussen pool en evenaar verkleint. Daardoor waait de straalstroom soms minder krachtig en begint hij te kronkelen. Als zo’n kronkel lang ter plaatse blijft hangen, zullen lage- en hogedrukgebieden dat ook doen. Wij hebben de pech gehad dat er deze zomer meestal een lagedrukgebied boven ons deel van Europa hing, met bovendien nog eens koude bovenluchten. Een lagedrukgebied brengt doorgaans regen mee, en dat hebben we hier bij ons gemerkt. Met een record als gevolg.” 

Deboosere voegt eraan toe dat het record alleen maar voor Ukkel geldt, waar het KMI zijn belangrijkste weerstation heeft. In het westen van het land is er deze zomer bijvoorbeeld minder neerslag gevallen. 

Typisch aan zomerse neerslag is dat die meestal in buien valt. In het oosten van het land namen de buien half juli de vorm aan van een zogenoemde “waterbom”. Door de klimaatopwarming zit er meer water in wolken en als zo’n wolk voor langere tijd boven een gebied hangt, dan kan daar ontzettend veel neerslag vallen. Dat is wat er in delen van de provincies Luik en Limburg gebeurd is. Op sommige plaatsen viel er in 48 uur wel meer dan 250 millimeter regen.  

Dergelijke hoeveelheden neerslag lijken in tegenspraak met wat klimaatwetenschappers ons vertellen: dat de zomers droger worden. “Het klopt dat het klimaatrapport van de Verenigde Naties (het IPCC-rapport, red.) voorspelt dat de zomers in onze regio tegen 2100 acht tot twintig procent droger zullen zijn”, zegt Deboosere. “Maar er staat ook in vermeld dat als het regent, het harder zal regenen. Daar hebben we deze zomer in sommige delen van het land al een voorproefje van gekregen.”