Musicals, films en verzamelalbums: ze hebben de liefde voor de muziek van ABBA aangewakkerd bij nieuwe generaties en warm gehouden bij de oudere fans. Toch blijft het opmerkelijk dat vier muzikanten uit Zweden zo'n iconische status konden verwerven. Wat maakt ABBA geen popgroep als een ander? Of: hoe vier letters een wereldmerk werden.
Hoe vier letters een wereldmerk werden: waarom blijft ABBA zo'n fenomeen, zelfs 40 jaar na de split?
Dat ABBA op een of andere manier nieuw leven zou worden ingeblazen weten de fans sinds 2016. Toen al werden er plannen gemaakt voor een digitaal experiment met hologrammen. 2 jaar later gevolgd door het bericht dat de vier originele leden opnieuw de studio indoken. Daarna werd het weer stil. Tot nu, want een zorgvuldig geplande marketingstrategie brengt hen weer helemaal terug, 50 jaar na hun ontstaan en 40 jaar na de split. Over marketing moet je ABBA niets leren.
De erfenis is zo legendarisch dat het altijd een risico is om daar een staartje aan te breien
Bent Van Looy, zanger en fan
Hoe vier letters een wereldmerk werden
ABBA staat voor Agnetha, Björn, Benny en Anna-Frid (beter bekend als "Frida"), de voornamen van de vier groepsleden. In de jaren zestig - nog voor er sprake was van ABBA - zijn zij elk apart al bekend in Zweden, elk met hun eigen muzikale achtergrond.
Agnetha Fältskog heeft op haar 17e een nummer 1-hit te pakken met het zelf geschreven "Jag var så kär", Björn Ulvaeus is frontman van de folkgroep Hootenanny Singers, Benny Andersson is lid van de The Hep Stars, zeg maar het Zweedse antwoord op The Beatles, terwijl Frida Lyngstad liever jazz zingt. Langzaam groeien ze op muzikaal en amoureus vlak naar elkaar.
"Björn en Benny werden door manager Stig Anderson in eerste instantie aangetrokken als componisten voor andere groepen van het label Polar Music. Ook al kunnen ze zelf geen noot lezen", vertelde grote fan Stany Van Wijmeersch eerder in "Weetikveel" op Radio 1. Ze waren goed bevriend met elkaar en betrokken steeds vaker hun echtgenotes Agnetha en Frida bij het maken van hun muziek.
De vier zijn te horen op elkaars albums, maar pas in juni 1972 verschijnt voor het eerst muziek onder de naam Björn & Benny, Agnetha & Anni-Frid. Opvallend genoeg brengt Playboy (Records) de plaat uit in de Verenigde Staten. "People need love" wordt een bescheiden hit. Manager Anderson vindt Björn & Benny, Agnetha & Anni-Frid te lang en begint meer en meer de afkorting ABBA te gebruiken: een wereldmerk ziet het licht.
De bom genaamd "Waterloo"
ABBA probeert in 1973 een eerste keer deel te nemen aan het Songfestival met "Ring ring", maar het is pas met "Waterloo" een jaar later dat het echt lukt, en met resultaat. Het Zweedse viertal wint de wedstrijd overtuigend en "Waterloo" belandt zelfs op de 10e plaats in de Amerikaanse hitlijst. Het nummer doet het ook goed in enkele Afrikaanse landen, uitzonderlijk voor een Songfestivalnummer.
Alles komt perfect samen in "Waterloo": sound, melodie maar ook de visuele look
Stany Van Wijmeersch, fan en auteur
"Het is het begin van de grote doorbraak. Alles komt perfect samen in "Waterloo": sound, melodie maar ook de visuele look", legt Van Wijmeersch uit. De jaren daarna volgen nog veel hits, zoals "Mamma mia" en "SOS" in 1975. Amper een jaar later gevolgd door "Dancing queen" en "Money, money, money". Het zijn de gouden jaren voor ABBA.
Bekijk hier de videoclip van hun allergrootste hit, "Dancing queen", uitgebracht in 1976:
Het einde. Of toch niet?
"ABBA, dat is een mengeling van de beste songs ter wereld en juicy drama's rond de echtscheidingen, natuurlijk", zo vat muzikant, presentator en fan Bent Van Looy het samen. "ABBA is een groep die redelijk duistere, droevige dingen weet in te pakken in het meest fleurige inpakpapier. We zijn allemaal wel eens down. Als we naar ABBA luisteren voelen we dat ze ons begrijpen, maar tegelijk halen ze ons uit de droefheid."
Nadat de twee koppels uit elkaar gaan - Björn en Agnetha scheiden in 1979, Benny en Frida twee jaar later - blijven ze professioneel nog even samenwerken. Volgens Stany Van Wijmeersch schrijven ze zelfs hun mooiste nummers na de breuk, zoals "The winner takes it all". Toch ontstaan er fricties. Na een paar optredens voor de Duitse en de Britse televisie in 1982, bijna 40 jaar geleden, lassen ze een pauze in. De pauze blijkt definitief, de groep ABBA houdt op te bestaan.
Bekijk hieronder het (tot nu toe) laatste optreden van ABBA bij de BBC, volgend jaar 40 jaar geleden:
De herinnering aan ABBA en de muzikale erfenis blijven wel overeind. Het verzamelalbum uit de jaren 90 wordt zelfs het meest verkochte album van de groep. De musical "Mamma mia!" is een gigantische hit op Broadway en later ook in de filmzalen, waardoor ook nieuwe generaties de muziek van ABBA leren kennen. Maar dat ze ooit weer samen zouden komen, dat leek onmogelijk. Ook hier blijkt: tijd heelt veel wonden. Sporadisch komen de leden weer samen sinds de jaren 2000, dat blijkt elke keer wereldnieuws.
Bekijk hieronder beelden van een zeldzame reünie, in 2008 bij de filmpremière van "Mamma mia!", toen de brokken weer leken gelijmd:
Masterclass reclame door ABBA
De campagne voor de nieuwe muziek en tournee werd de afgelopen dagen zorgvuldig opgebouwd, met onder andere een website waar fans zich konden registreren. ABBA zit nu ook op sociale media zoals TikTok, daarmee zal ook de jongste generatie vertrouwd raken met hun muziek. "Het zijn enorm slimme mensen", verklaart Bent Van Looy. "Je moet slim zijn om zulke songs te schrijven, maar je moet ook slim zijn om dat imago en de hele legende rond ABBA levend te houden. Ik ben al eens in "ABBA the museum" geweest, hun eigen museum in Stockholm. Dat is een perfect schrijn voor de groep. Daar zijn ze heel goed in."
Ik wil het echt meemaken, zelfs al hologram. Wil je liever 4 omaatjes en opaatjes op het podium bezig zien?
Bent Van Looy, zanger en fan
"ABBA is een genre op zich, ze blijven relevant. Maar hun muziek hangt wel heel erg samen met een geluid en met een tijdperk. Hoe bepalend waren die studio's van de jaren 70? Blijft dat overeind vandaag? De erfenis is zo legendarisch dat het altijd een risico is om daar een staartje aan te breien. Maar ik ben voorzichtig optimistisch. Een van de dingen waar ik het meest spijt van heb is dat ik te jong ben om ze live te hebben gezien. Ik wil het echt meemaken, zelfs als hologram. Of wil je liever 4 omaatjes en opaatjes op het podium bezig zien?"
Bekijk hieronder de iconische videoclip van "Mamma mia" uit 1975, 46 jaar later verschijnt er nu nieuw werk:
