De machtsovername door de extremistische taliban komt er na jaren van economische stagnatie en wanbeleid in Afghanistan. Het is niet duidelijk welk economisch beleid de taliban zullen voeren, maar een grote kentering is blijkbaar niet in de maak. Nochtans zit Afghanistan op een schat aan bodemrijkdommen en heeft het land een enorm potentieel.
Ondanks grote bodemrijkdommen stokt de Afghaanse economie en dat zal ook niet zo snel veranderen
Jos De Greef
Gepubliceerd:
"Afghanistan is geen doorsneeland en geen doorsnee-economie", zo zei Erik Joly, hoofdeconoom van de Nederlandse bank ABN Amro in "De ochtend" op Radio 1. "De Wereldbank omschrijft de Afghaanse economie als zeer fragiel en afhankelijk van buitenlandse hulp". In 2019 bedroeg die buitenlandse hulp 20 procent van het bruto binnenlands product en in 2009 was dat zelfs 50 procent.
Econoom Joly had nog enkele opvallende cijfers: zowat een derde van het bbp gaat naar veiligheid en defensie wat fenomenaal veel is en 60 procent van de Afghaanse bevolking leeft rechtstreeks of onrechtstreeks van landbouw of veeteelt. Industrie en infrastructuur is er nauwelijks.
De laatste belangrijke buitenlandse investering dateert van 2003
Erik Joly, hoofdecononoom van ABN Amro
Buitenlandse investeringen dan: "De voorbije twee en een half jaar is er geen enkele "greenfield-investering" opgestart", zegt Joly. (Dat is een buitenlandse investering waarbij de productie vanaf nul begint, nvdr.). De laatste grote van dat soort investeringen dateert zelfs van 2003 toen een Chinees bedrijf drie miljard dollar stak in een mislukt koperproject in de mijnbouw. (Lees verder onder de foto).
Nochtans is er een groot potentieel onder de grond. "Er zitten heel veel zeldzame aardmetalen, olie, gas en steenkool en edele metalen in de grond", zo citeert Joly expertenverslagen. Hoeveel dat waard is, wordt geschat tussen de 1.000 en 3.000 miljard dollar, maar de ontginning draait op een heel laag pitje en de Afghaanse regering haalt nauwelijks inkomsten uit belastingen daarop", aldus Joly. Afghanistan voert dan wel wat tapijten, gedroogd fruit op legale wijze uit en illegaal ook drugs en talk.
De Verenigde Staten en de Europese Unie kunnen de taliban wel economisch fors pijn doen, zegt Joly. De VS bevriezen de reserves van de Afghaanse centrale bank en ook de EU zou de sancties tegen de taliban handhaven of verstrengen. Naast dit en de wijd verspreide corruptie kunnen de taliban zichzelf nog pijn doen door vrouwen uit het economisch leven te stoten.
Rusland en China zouden wel belangstelling kunnen hebben, vooral China dat Afghanistan in zijn "nieuwe Zijderoute" van handelsnetwerken zou willen inbrengen. Toch denkt Joly dat de Chinezen zullen wachten met grote investeringen tot de corruptie en de instabiliteit in Afghanistan aangepakt is.
Hoe staat Afghanistan er economisch voor?
Op korte termijn is de waarde van de afghani, de Afghaanse munteenheid, fors gedaald. Onzekerheid over het regime of de toekomst speelt daarbij een rol. Anderzijds zou volgens sommige waarnemers ook 40 procent van de oogst verloren zijn door droogte of doordat boeren gevlucht zijn. De prijzen voor voeding en andere producten stijgen en jagen de inflatie aan. Ook zouden vooral geschoolde mensen het land ontvluchten en zal die "brain drain" Afghanistan op termijn parten spelen.
Het nieuwe El Dorado? Niet zo snel
Duizenden jaren geleden exporteerde Afghanistan - en dan vooral de noordoostelijke regio Badakhshan - al edelgesteenten zoals lapis lazuli, jade, robijnen en metalen zoals koper. Nadien was het een belangrijke pleisterplaats op de oude Zijderoute tussen China, India en Europa.
De bodemrijkdommen van Afghanistan zijn dus al heel lang bekend, maar nog altijd erg aantrekkelijk. Naast die producten van weleer zijn nu vooral lithium en koper belangrijk en dat wegens de "groene shift" van fossiele brandstoffen naar duurzame energie. Lithium is een belangrijke grondstof voor batterijen en koper voor alle elektrische toepassingen. Volgens het Internationaal Energie-agentschap (IEA) zou de vraag naar lithium tegen 2040 met een factor 40 kunnen stijgen.
Daarbij zijn ook nog de "rare earth" of zeldzame aardmineralen gekomen die erg schaars zijn, maar noodzakelijk voor een technologische economie. Al die producten zitten ook in de Afghaanse bodem. (Lees verder onder de foto).
Afghanistan heeft dus een enorm economisch potentieel, maar benut dat niet, zoals Joly vanochtend opmerkte. Of een nieuw talibanregime dat nu wel zou doen, is twijfelachtig. Gisteren kon u hier lezen dat de taliban financieel erg goed georganiseerd zijn, maar een gewapende militie leiden of een volledig land, is nog iets anders. Naarmate hun controle groeit, stijgen ook de uitgaven daarvoor.
Wie de geschiedenis van Afghanistan kent, weet dat instabiliteit er ingebakken zit, regimes komen en gaan, maar lokale machthebbers blijven hun gebied controleren en elk centraal regime tarten. Investeringen in mijnbouw gebeuren bovendien op termijnen van 10 tot 20 jaar tussen begin en echte exploitatie. Met die horizon kan dat veel buitenlandse investeerders afschrikken.
