Vaccinatiecampagne onder de loep: wat liep er tot nu toe stroef en zijn die problemen aangepakt?

Eind november vorig jaar beloofde minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke (SP.A) dat de coronavaccinaties snel en probleemloos zouden verlopen: "Ik ga met jullie een weddenschap aan. Als dat niet lukt, moet u op mij schieten", zei hij toen in "De zevende dag" op Eén.

Nog geen twee weken later legden de verschillende ministers van Volksgezondheid in ons land samen met de Taskforce Vaccinatie de volgorde en plaats van de vaccinaties vast. Over de precieze timing wilde minister Vandenbroucke zich nog niet uitspreken. "Het is een heel ingewikkelde operatie waarbij we afhankelijk zijn van de vaccinleveranciers", benadrukte hij in "Het Journaal".

Bekijk hier het interview met minister Frank Vandenbroucke in "De zevende dag" op 22 november 2020, en lees verder onder de video:

De vaccinatiestrategie was nog maar pas voorgesteld of de eerste berichten over vertragingen bij vaccinleverancier Pfizer kwamen al binnen. Moderna had eveneens snel leveringsproblemen en meer recent bezorgt AstraZeneca wel tot 3 miljoen minder vaccins dan het initieel beloofde. Onstabiele leveringen zorgen dan ook voor een onstabiele planning, zo stelde Dirk Ramaekers, hoofd van de Taskforce Vaccinatie enkele weken geleden op Radio 1. Momenteel ligt alle hoop bij het pas goedgekeurde Johnson & Johnson-vaccin. "Johnson & Johnson kan de tegenvallende leveringen van AstraZeneca wellicht compenseren vanaf half april", aldus Ramaekers.

Van in het begin ging het nieuws van de wisselvallige leveringen gepaard met de kritiek dat de campagne in ons land te traag op gang was gekomen. Terwijl andere landen vanaf dag één hun burgers met tien- en honderdduizenden vaccineerden, bewoog de teller in België - en vooral in Vlaanderen - amper. Tijdens de eerste vaccinatieweek van vier januari werden slechts 7.600 mensen gevaccineerd in de Vlaamse woonzorgcentra.

Maar ook de Europese Unie kreeg al veel kritiek te verduren. Het was de EU die de vaccinbestellingen voor de lidstaten regelde, maar daar wel langer over leek te doen dan bijvoorbeeld het Verenigd Koninkrijk, de Verenigde Staten en Israël. In die landen zijn ze sneller gestart met vaccineren en hebben ze al meer mensen ingeënt. Ondertussen hollen de EU-lidstaten achterop.

De vaccinatievolgorde is een discussiepunt dat vaak als een donkere wolk boven het vaccinatiesysteem hangt, en zo al verandering van strategie met zich meebracht.

Denk bijvoorbeeld aan de heisa rond de zogenoemde essentiële beroepen die normaal na de ouderen, de risicopatiënten en de zorgverleners voorrang zouden krijgen. Vakbonden en werkgevers riepen de overheid op om geen enkel beroep te prioriteren. De ministers van Volksgezondheid in ons land zaten verschillende keren samen om een lijst op te stellen, om uiteindelijk - op advies van de Hoge Raad voor Preventie en Bescherming op het Werk - te beslissen dat die er toch niet zou komen.

"We maken enkel een uitzondering voor de operationele politie, omdat we daaraan vragen om mee de controles op quarantaine te doen", klonk het bij minister van Welzijn Wouter Beke (CD&V) begin februari. 

Begin deze maand leidde het opstellen van de lijst met risicopatiënten tot ophef . Zij komen aan de beurt na de 65-plussers. Een aantal artsen en politici trokken die voorrangsregel, en vooral de software waarmee huisartsen iemand kunnen registreren als risicopatiënt, in twijfel.

Terwijl Domus Medica, de Vlaamse vereniging van huisartsen, instemde met de procedure, stapte artsensyndicaat BVAS naar de Raad van State om de voorrangsregeling voor risicopatiënten aan te vechten. Volgens BVAS komt "het medisch geheim op de helling te staan" bij het opstellen van zo'n databank. Patiëntengegevens zouden daarvoor worden gecentraliseerd en doorgestuurd naar andere instanties.

Bijgevolg werd opgeroepen om geen voorrang te geven aan risicopatiënten, maar te werken volgens leeftijd. Ondertussen heeft de politiek de knoop doorgehakt en bevestigd dat mensen met onderliggende aandoeningen vanaf twee april een vaccin toegediend kunnen krijgen.

De vaccinatiecentra vormen een volgend hobbelig hoofdstuk van de campagne. Terwijl experten logistiek voor minder maar wel grotere centra opteerden , viel de beslissing op 95 voor Vlaanderen, 10 voor Brussel en 54 voor Wallonië. Sinds midden februari konden ze de deuren openen, maar die opstart liep niet van een leien dakje. 

Naast een tekort aan vaccins ontstonden er de voorbije weken problemen door fouten in het Doclr-planningsysteem. Ook beschikte de overheid niet over up-to-date gegevens van het zorgpersoneel dat ze probeert te bereiken. Heel wat mensen kwamen daarom niet opdagen, omdat ze hun uitnodiging niet op tijd kregen of omdat ze bij de verkeerde persoon terechtkwam. Ondertussen bevestigde het Rijksinstituut voor ziekte- en invaliditeitsverzekering (Riziv) dat die problemen met de gegevensdatabank zijn verholpen.

Ook op het vlak van organisatie kregen verschillende centra al te maken met kinderziektes. In het vaccinatiecentrum op de Heizel onstonden op 1 maart lange wachtrijen toen gezondheidswerkers zonder afspraak konden langsgaan.

Elk centrum bleek in het begin zijn eigen aanpak te hebben als mensen niet kwamen opdagen. In Wemmel stelde men bijvoorbeeld via Facebook een reservelijst op van mensen die zich lukraak konden aanbieden voor overblijvende vaccins. Het Agentschap Zorg en Gezondheid bezorgde de vaccinatiecentra hierna een officiële reservelijst met contactgegevens van zorgpersoneel dat nog geen prik kreeg.

Vorige week creëerden de vaccinatie-uitnodigingen voor de thuiswonende 85-plussers een tsunami aan telefoontjes in de verschillende callcentra. Heel wat ouderen hadden vragen over hun afspraak in een vaccinatiecentrum en over thuisvaccinatie. Nu zij sinds deze week officieel aan de beurt zijn, zal blijken of de vaccinatiecentra en bijhorende systemen genezen zijn van hun kinderziektes.

In het grootste deel van de woonzorgcentra is de vaccinatie volledig achter de rug. Vorige week werden er nog 717 dosissen aan hen geleverd, vooral voor centra die wegens een corona-uitbraak vaccinaties moesten uitstellen. Tegelijkertijd is er gewerkt aan twee andere soorten inhaalvaccins in de rusthuizen.

In de eerste plaats gaat het om bewoners die hun tweede prik van Pfizer/BioNTech hebben gemist door bijvoorbeeld een ziekenhuisopname. Vorige week kwam Zorg en Gezondheid met een oplossing hiervoor. Een verantwoordelijke moet bewoners die nog geen tweede dosis ontvingen registreren via een webformulier . Daarna zal de coördinerend en raadgevend arts (CRA) gecontacteerd worden om de individuele dosis in een HUB-ziekenhuis of vaccinatiecentrum af te halen.

Daarnaast is er een procedure klaar voor mensen die pas verhuisden naar een woonzorgcentrum en nog gevaccineerd moeten worden. Nieuwe bewoners die mobiel zijn, zullen normaal een uitnodiging krijgen voor een prik in een vaccinatiecentrum. Voor niet-mobiele, nieuwe bewoners kunnen individuele dosissen afgehaald worden in het vaccinatiecentrum door de CRA. De nood aan zo'n regeling was hoog, volgens koepelorganisatie Zorgnet-Icuro, want de woonzorgcentra ontvangen momenteel een pak meer nieuwe ouderen dan enkele maanden geleden.

Vrouwen die werken in de zorg en zwanger zijn of willen worden vallen momenteel door de mazen van het vaccinatienet. De Hoge Gezondheidsraad adviseerde zwangere vrouwen sinds december 2020 om zich niet te laten vaccineren , omdat er niet genoeg gegevens waren over de mogelijke invloed van een coronavaccin bij deze vrouwen en hun ongeboren kindje. Op basis van recente studies raadt de Taksforce nu wel sterk vaccinatie aan.

Als gevolg willen heel wat vrouwen werkzaam in de zorgsector zich toch nog laten inenten, nadat ze eerst het vaccin hadden geweigerd. Maar wanneer kunnen ze die prikken nog krijgen als de vaccinaties in hun zorginstelling al afgelopen zijn? "Voorlopig zullen deze vrouwen opnieuw uitgenodigd worden volgens leeftijd, samen met de rest van de bevolking", verduidelijkt Joris Moonens, woordvoerder van Zorg en Gezondheid. "Maar we bekijken nog of zij misschien al eerder via hun huisarts aan bod kunnen komen."

In "Het Journaal" van 6 maart riepen gynaecologen de Hoge Gezondsheidsraad op om zwangere vrouwen op te nemen in de lijst van risicopatiënten, lees verder onder de video:

Tot begin deze maand zou ons land het AstraZeneca-vaccin niet gebruiken voor mensen boven 55 jaar. Er waren toen te weinig bewijzen dat het werkzaam en veilig zou zijn voor deze groep. Als gevolg werd er voor Belgen ouder dan 55 volledig gerekend op de leveringen van Pfizer en Moderna. Het zou met andere woorden een zoveelste vertraging in onze campagne kunnen opleveren.

Tot de ministers van Volksgezondheid op 2 maart beslisten dat het AstraZenaca-vaccin toch ingezet kan worden voor 55-plussers. Ze volgden daarmee de adviezen van de Hoge Gezondheidsraad op. "Dit zal een enorme versnelling betekenen", concludeerde Jan De Maeseneer, professor emeritus Huisartsengeneeskunde aan de universiteit Gent en lid van de Taskforce Vaccinatie, in Terzake. 

Bekijk hier het interview met Jan De Maeseneer op 2 maart in "Terzake", en lees daarna verder:

Al snel volgde een nieuwe ongerustheid over het AstraZeneca-vaccin. De afgelopen dagen beslisten heel wat Europese landen dat ze de vaccinatie met het vaccin uit voorzorg stopzetten, omdat er mogelijk een verhoogd risico op bloedklonters was. België hield als een van de enige voet bij stuk en zette de campagne voort op aanraden van de experten. 

Na grondig onderzoek benadrukte het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA) donderdag dat het vaccin veilig en efficiënt is. Het moet dus gezegd worden: De "Gallische dapperheid" van ons land was een goede zet. De vaccinaties liepen geen extra vertraging op, ondanks dat sommige mensen hun vaccin wel annuleerden uit angst voor mogelijke bijwerkingen.

De komende weken zullen duidelijk maken of de vaccinaties echt versnellen tegenover de voorbije maanden. Vorige week werd tijdens de interministeriële conferentie (IMC) beslist dat de tweede dosis van het Pfizer-vaccin na vijf in plaats van drie weken kan. Dat zorgt ervoor dat meer mensen sneller een eerste prik kunnen krijgen. Ook het Johnson & Johnson-vaccin zou de vaccinaties naar een hoger niveau kunnen tillen. In tegenstelling tot de andere vaccins is daarvan slechts één dosis nodig. Ons land heeft 5 miljoen dosissen besteld, de eersten daarvan kunnen in april worden toegediend.