05-11-1918: Italianen bezetten havens in de Adriatische Zee

Italiaanse oorlogsschepen zijn de haven van Pola (Pula) op het zuiden van het schiereiland Istrië binnengevaren.

Pola was de voornaamste haven van de Oostenrijks-Hongaarse oorlogsvloot. Volgens de wapenstilstand van 3 november moet die vloot worden overgeleverd aan de Geallieerden (in de praktijk aan Italië), hoewel de Oostenrijkse keizer ze aan de nieuwe Staat van Slovenen, Kroaten en Serven had afgestaan.

Tegelijk heeft de Italiaanse marine de controle overgenomen over Parenzo (Poreč) en Rovigno (Rovign), twee andere havens in Istrië.

Gisteren gebeurde dat al met de havens van Capo d’Istria (Koper) en Fiume (Rijeka). Er verscheen ook een Italiaans schip in de haven van Zara (Zadar), de hoofdstad van Dalmatië. Andere schepen zijn op weg naar de zuidelijke vlootbasis Cattaro (Kotor) en zelfs naar havens van het nabije Montenegro, dat onder Oostenrijks-Hongaarse bezetting stond.

In die havens zijn de schepen hartelijk verwelkomd door de lokale Italiaanse bevolking. Er wonen daar immers grote gemeenschappen etnische Italianen, hoewel ze niet overal in de meerderheid zijn. Ook enkele eilanden met een Italiaanse bevolking worden bezet.

Italië maakt aanspraak op deze kustgebieden. Dit kan het land in conflict brengen met de pas afgescheiden Zuid-Slavische staat, Joegoslavië, maar de Geallieerden erkennen die staat nog niet.

Bij de verkiezingen voor het Amerikaanse Congres gaat de Democratische Partij van president Wilson erop achteruit.

De oppositionele Republikeinse Partij behaalt voor het eerst in acht jaar een meerderheid in beide kamers van het Congres. In de Senaat hadden de democraten tot nu toe de meerderheid. In het Huis van afgevaardigden waren de republikeinen sinds de vorige verkiezingen al de grootste partij, maar de democraten wisten de controle over het Huis te behouden met de steun van een paar kleine linkse partijen.

In hoeverre de oorlog een rol speelt in die uitslag is een bron van discussie. Ongetwijfeld zijn er kiezers teleurgesteld over Wilson. Twee jaar geleden werd hij herkozen omdat hij Amerika buiten het wereldconflict hield, maar kort daarop stapte hij toch in de oorlog.

Woodrow Wilson deed lang alsof hij als oorlogsleider boven de politiek stond en riep de partijen op om de politieke tegenstrijdigheden op te schorsen voor de duur van de oorlog. Dat leek te lukken. Maar tien dagen geleden verbrak Wilson dat “moratorium” door te zeggen dat een door democraten gecontroleerd Congres essentieel is voor de veiligheid van de natie. Een ridicule uitspraak, zeker nu er aan een spoedige afloop van de oorlog niet meer getwijfeld kan worden.

De matrozenopstand in de Duitse havenstad Kiel heeft getriomfeerd. Zowel de stad zelf als de oorlogsschepen zijn in handen van de opstandelingen. Overal wappert de rode vlag.

De macht wordt uitgeoefend door een gekozen soldatenraad, voorgezeten door de (gematigde) sociaaldemocratische Rijksdagafgevaardigde Gustav Noske. Die raad heeft een eisenbundel de “Kieler 14 punten” (!) uitgevaardigd. Die bevat onder meer een beter regime voor soldaten en matrozen en vrijlating van alle matrozen die wegens muiterij zijn opgesloten. 

De soldatenraad vraagt ook geen verdere ordeverstoringen meer. Van gevechten of plunderingen is geen sprake meer.

Intussen zijn ook de matrozen van Wilhelmshaven, de voornaamste marinebasis aan de Noordzee, in opstand gekomen.

De militaire acties bij de Belgen blijven uit vandaag. Maar wanneer de oorlog niet echt veel slachtoffers maakt, is er die nieuwe vijand die zonder onderscheid van nationaliteit een hoge dodental eist: de Spaanse griep.

Zo zijn er vandaag 244 Belgische militairen die afgevoerd worden naar medische instellingen. Hiervan zijn er 130 of 53% militairen die besmet zijn met de Spaanse griep. En dan valt het vandaag nog mee: gisteren zijn er 220 griepgevallen binnen gebracht of 67% van het totaal aantal afgevoerde militairen. De meeste griepgevallen komen terecht in Brugge.

In het centrum van het front in Vlaanderen wordt de 37ste Amerikaanse divisie afgelost door de Franse 12de Infanteriedivisie. De Amerikanen gaan in rust in de omgeving van Tielt. De laatste doughboys hebben de frontlijn in Vlaanderen voorlopig verlaten. Een Duitse aanval op Franse bruggenhoofden over de Schelde wordt afgeslagen.

De Britten hebben bij Helkijn en Bossuit drie bruggen over de Schelde kunnen werpen. De voorbereidingen en plannen om voor 11 november het offensief te hernemen en de Schelde in massa over te steken, gaan verder.

In Riga is een nieuwe staat onder de naam “Verenigd Baltisch Hertogdom” uitgeroepen. Het omvat de Baltische provincies Estland, Koerland en Lijfland.

Deze gebieden waren lange tijd Russisch, maar werden in de oorlog door het Duitse leger bezet en door het verdrag van Brest-Litovsk deed Rusland er afstand van.

De nieuwe staat krijgt de Duitse hertog Adolf Frederik van Mecklemburg op de troon, een lid van een van de vele Duitse vorstenhuizen. Hij was tot 1914 gouverneur van Togoland, een Duitse kolonie in Afrika.

De proclamatie van het hertogdom is het werk van de ridderschappen, traditionele korpsen van de Duitstalige adel in deze gebieden (bekend als de “Baltische baronnen”). De eigenlijke Esten en Letten, die de grote meerderheid van de bevolking vormen, hadden daar geen inspraak in. Een tienkoppige regentschapsraad van edellieden zal de macht uitoefenen tot de nieuwe monarch is gearriveerd.

Zowel in Duitsland als in de Geallieerde landen is er veel kritiek op de vorming van deze bizarre staat. Het lijkt op een laatste poging van het Duitse leger om samen met de Baltische baronnen een pro-Duits regime in deze regio te behouden, nu de Duitse nederlaag onafwendbaar is.

De Duitse sociaaldemocraten bekritiseren de “romantische idiotie” van “export van prinsen”. Eerder dit jaar zijn al Duitse prinsen op de troon gezet in Litouwen en Finland. Geen van hen heeft sindsdien zijn nieuw land bezocht.