De stad Beni, in Oost-Congo, is het geweld van de jihadistische militie ADF al gewoon. In vijf jaar tijd heeft ze zowat 5.000 burgers vermoord. Dit weekend nog, eiste de ADF een bomaanslag op een protestantse kerk op. Maar wie zijn ze?
Wie zijn de ADF, een van de meest bloeddorstige milities in Oost-Congo?
Katrien Vanderschoot
Gepubliceerd:
Bijgewerkt:
De ADF vindt zijn oorsprong in de jaren ’70. Toen werd de Tablighi Jamaat, een strenge soennitische prekersbeweging, actief in Oeganda. Hoewel de Tablighi in wezen niet politiek is, kreeg ze een politieke rol door plaatselijke enthousiastelingen als Sheikh Suleiman Kakeeto, en Jamil Mukulu, voorheen David Steven, een tot de islam bekeerde katholiek die de Oegandese regering van president Museveni uitdaagde. Hij werd in 1991 in de boeien geslagen nadat zijn groep het hoofdkwartier van de moslimraad bezette in de oude moskee van Kampala. Na zijn vrijlating in 1992 stichtte Mukulu een meer radicale vleugel van de Tablighi Jamaat, de “Salafistische Stichting”. Hij wilde er een nieuwe sociale orde mee bouwen, gebaseerd op de sharia.
Training in Soedan
De beweging van Mukulu was in 1995 een van de trekkers van de Allied Democratic Forces (ADF), een verzameling van dissidente groeperingen die de Oegandese president Museveni (zie foto onder) wilde omver werpen. Mukulu zocht steun én militaire opleiding in Soedan. Daar zou hij ook contact hebben gezocht met Osama Bin Laden. ADF-militanten werden er naar verluid getraind, sommigen zouden ook in Afghanistan hebben gestreden. De Soedanese ideoloog Hassan Al Turabi steunde de ADF en zag er mogelijk een manier in om via Oeganda heel Afrika van de radicale islam te doordringen. Volgens inlichtingendiensten heeft de ADF ook samengewerkt met de milities LRA (Lord’s Resistance Army’ in noord-Oeganda, en Al Shabaab in Somalië. Daarnaast heeft de ADF ook banden met de Islamitische Staat (IS).
Hoog in het gebergte
De ADF-rebellen voerden verschillende aanvallen uit op het Oegandese leger en op burgerdoelwitten. In 1996 vielen ze een technische school binnen in Kabarole. 80 leerlingen werden afgemaakt, 80 anderen werden ontvoerd. En zo ging het maar door. De ADF kreeg wel steeds meer weerstand van het Oegandese leger, en ging begin jaren 2000 vooral in het oosten van Congo onheil stichten: moordpartijen, ontvoeringen, folteringen... De zowat 800 tot 1500 strijders hadden een uitstekende uitvalsbasis in het Rwenzori-gebergte in het grensgebied, vlakbij de strategische steden Beni en Butembo.
De militie is een hecht gecontroleerde organisatie die zich financiert met illegale houtkap en goudontginning. Ze hebben ook een netwerk van taxi’s en ze krijgen geld vanuit Londen, Kenia en Oeganda.
VN-expertenrapport
De dagelijkse terreur in beeld
De dagdagelijkse terreur en het lijden van de bevolking kreeg weinig aandacht. Tot reporter Elien Spillebeen in 2017 653 ooggetuigen ging opzoeken en de indrukwekkende documentaire “Beni Files ” uitbracht.
In 2015 werd Jamil Mukulu opgepakt in Tanzania. Zes jaar later, in 2021 begon zijn proces voor het Internationaal Gerechtshof in Den Haag, dat nog steeds aan de gang is. Zijn advocaat pleit voor een opschorting van de rechtszaak, op grond van mishandeling. Mukulu is tijdens zijn gevangenschap gedwongen tot het eten van varkensvlees en het drinken van alchohol. Deze zaken worden door zijn religie verboden.
Na de arrestatie van Mukulu nam Musa Baluku het roer van de ADF over. In 2020 verklaarde hij dat de ADF niet meer bestaat, maar volledig is opgenomen bij de centraal-Afrikaanse vertakking van de IS. "Er bestaat geen ADF meer, Allah wilt het zo. Momenteel zijn wij de Centraal Afrikaanse Provincie van de IS. Dat maakt ons één van de vele provincies waaruit de IS is opgebouwd", aldus Baluku.
Waar is het leger? Waar is de MONUSCO?
In het oosten van Congo zijn zo'n 120 gewapende groepen actief. Sinds 2021 zijn er Congolese en Oegandese legertroepen actief om het geweld de kop in te drukken. De president, Félix Tshisekedi, kondigde een staat van beleg aan in twee provincies. De burgerlijke besturen worden hierdoor vervangen door militaire gouverneurs.
Daarnaast is de grootste vredesmacht van de Verenigde Naties (VN), genaamd MONUSCO, aanwezig. Deze missie stuit op kritiek. Congolese burgers en politici verwijten de MONUSCO van inefficiëntie. Een anti-MONUSCO protest liep uit de hand waardoor er meer dan 50 mensen gewond geraakten. De Congolese minister van Buitenlandse Zaken beloofde nadien dat de MONUSCO troepen voor 2024 het land uit zullen zijn.
