Dreigt een nieuwe oorlog in de "Olie-Golf"?
Tussen 1980 en 1988 vochten het Irak van Saddam Hoessein en het Iran van ayatollah Ruhollah Khomeini een bloedige oorlog uit met de controle over de olierijke Perzisch Golf als inzet. Met meer dan een miljoen doden en de inzet van gifgas door Irak was het toen de bloedigste oorlog sinds 1945.
Zowel Irak als Iran stonden toen vijandig tegenover het Westen en de Verenigde Staten, maar toch raakten die geleidelijk betrokken bij het conflict. De VS speelde onder president Ronald Reagan een dubbelzinnige rol: enerzijds leverde het Iran in het Iran-Contragateschandaal illegaal wapenonderdelen, anderzijds gaf de CIA satellietbeelden aan Irak met informatie over Iraanse troepenbewegingen. De grote vrees was dat het revolutionaire Iran van Khomeini Irak zou verpletteren en de Arabische bondgenoten - lees Saudi-Arabië - in de Golf zou bedreigen of onderwerpen.
De situatie werd helemaal kritiek toen de grondoorlog een impasse werd en Irak en Iran elkaars olie-installaties en tankers begonnen aan te vallen. Irak beschikte toen over Franse Super Etandard-vliegtuigen en Exocet-raketten en hoopte met aanvallen op Iraanse tankers dat land te bewegen om de smalle Straat van Hormuz aan de ingang van de Golf af te sluiten.
Iran trapte niet in die val, maar begon wel Koeweitse tankers aan te vallen die Iraakse olie verscheepten. Het kleine emiraat vroeg daarop hulp aan de Verenigde Staten, die op die manier toch werden meegesleurd in de oorlog.
De Amerikaans-Iraanse oorlog
De VS reageerden door Koeweitse tankers te registreren onder Amerikaanse vlag, waarna die door de VS-vloot beschermd konden worden in de Golf. Iran paste de tactiek aan en viel die tankers aan met mijnen en kleine aanvalsboten.
Dat werd duidelijk nadat Amerikaanse commando's een Iraanse marineboot hadden geënterd. Ze vonden er niet enkel mijnen, maar ook kaarten met aanduidingen waar mijnen gelegd werden en een logboek (foto in tekst). Daaruit bleek dat de Iraanse marine olie- en gasplatformen in de Golf gebruikte als uitvalsbasis voor mijnen en kleine aanvalsoperaties 's nachts.
Toen in oktober 1987 een Amerikaans-Koeweitse tanker geraakt werd door een Iraanse raket, sloeg de VS-marine terug en werden twee Iraanse boorplatformen vernietigd. Datzelfde herhaalde zich in april 1988 toen een VS-fregat op een mijn voer.
De spanningen tussen de Amerikaanse vloot en Iran in de Golf toen erg hoog op met als trieste eindpunt het neerhalen van een Iraans passagiersvliegtuig door een Amerikaanse raket in juli 1988. De luchtafweer van een VS-marineschip zou toen per vergissing de Airbus beschouwd hebben als een gevechtsvliegtuig.
De dood van 290 onschuldige burgers brak de veer in Iran dat op 18 juli 1988 toestemde in een bestand en op 20 augustus met het einde van de oorlog met Irak. Zowel Iran als Irak waren toen bankroet en tot wat wat leidde, bleek twee jaar later met de Iraakse invasie van Koeweit en de daaropvolgende Tweede Golfoorlog met de VS.
Zeestraat als tapkraan naar de olie van de Golf
De zeestraat van Hormuz sluit de Perzisch Golf af van open zee en is op het smalste punt tussen Iran en het sultanaat Oman slechts 33 kilometer breed. Meer nog: in elke richting is er een vaarroute van elk slechts twee zeemijlen breed.
Het afsluiten van de zeestraat zou voor Iran technisch niet zo moeilijk zijn, maar zou een inbreuk zijn op het principe van de vrije zeevaart en zou vrijwel zeker leiden tot een Amerikaanse militaire inmenging en nog eens een nieuwe oorlog in de regio. Omdat een derde van alle olie ter wereld zich doorheen de Straat van Hormuz wurmt, kan dat conflict de toch al wankele wereldeconomie een forse klap geven.
De timing van het huidige Saudische-Iraanse conflict is ook erg ongelukkig, net nu er een vredesconferentie over Syrië op de agenda staat. De Saudi's en Iraniërs vechten nu al via hun "vazallen" in Syrië, Irak en Jemen een machtsstrijd uit. De Saudi's zijn niet te spreken over het nucleaire akkoord dat vorig jaar de economische sancties tegen Iran heeft doen opschorten en vrezen een vloed van Iraanse olie op de toch al meer dan verzadigde oliemarkt. Iran is groter en sterker dan Saudi-Arabië, maar als Riyadh de onwillige bondgenoot Amerika zou meesleuren in het conflict, zouden de machtsverhoudingen natuurlijk anders liggen.
