Taalvirtuoos en "plezierdichter" Drs. P is overleden

Heinz Hermann Polzer wordt in 1919 geboren in Thun (Zwitserland), als zoon van een Nederlandse moeder en een Oostenrijkse vader. Bij de scheiding van zijn ouders verhuist de 3-jarige Polzer naar Nederland met zijn moeder. Hij zal daar altijd blijven wonen, maar nooit zijn Zwitserse staatsburgerschap afzweren.

In Rotterdam sluit de jonge Polzer een opleiding bedrijfseconomie af. Maar economie interesseert Polzer eigenlijk geen zier, schrijven echter wel.

Na een omzwerving als barpianist in Parijs na de Tweede Wereldoorlog, belandt Polzer als copywriter voor een reclamebureau in Indonesië, een voormalige Nederlandse kolonie. Hij bedenkt er teksten voor cosmetica, zeep en schoonmaakmiddelen. Bij het reclamebureau leert hij tv-maker Willem Duys kennen. Hij is het die het pseudoniem Drs. P verzint en hij is het die Polzer in 1965 voor de televisie brengt in het AVRO-programma "Voor de vuist weg".

Aan zijn verblijf in Indonesië bewaart Drs. P de beste herinneringen, waaruit hij een aantal anekdotes selecteert en in satirische korte verhalen omzet. De verzameling verschijnt in 1978 onder de titel "Weten en geweten in de reclame, ook onder de gordel van smaragd". Maar naast prozaschrijver is Drs. P toch vooral dichter, componist, cabaretier, pianist en schrijver van theaterteksten, onder meer van het satirische programma "Sursum corda" (1973).

Drs. P maakt er een erezaak van om zijn teksten zo nauwkeurig mogelijk te laten rijmen. "Er wordt veel slecht gerijmd, dat zeker, maar voor wie kundig met de Nederlandse taal kan omspringen, is het rijm een krachtig gereedschap, dat een tekst niet alleen een geraamte kan geven, maar je ook op ideeën kan brengen", zegt Drs. P daarover in een interview in Knack in 2008. Hij benadrukt dat je in het Nederlands "veel meer capriolen kunt uithalen" dan in het Engels, Frans en Duits.

Uit zijn teksten komt vaak een somber mensbeeld naar voren. Zo wordt de kleine Pjotr van de trojka gegooid om aanstormende wolven op afstand te houden in "Dodenrit". "Voor de vrolijke pessimist is wreedheid een uitmuntend instrument. Ik hou wel van het effect van akeligheid in een humoristische tekst. Het wereldgebeuren is niet bepaald een onderwerp waarbij we een vrolijk danspasje verrichten", stelt Drs. P.

Drs. P introduceert ook "het ollekebolleke", een versvorm van tweemaal vier regels waarbij de zesde regel uit één woord van zes lettergrepen bestaat. In het Engelse taalgebied beter bekend als "higgledy piggledy" of "double dactyl".

Drs. P wilde zichzelf liever geen dichter noemen, maar eerder een "versificator". Want dat "klinkt zeer ambtelijk en ambachtelijk, en in feite is het dat ook wel. Dichter is een besmeurde term. In dit land kan iedere willekeurige hansworst zich tegenwoordig dichter noemen.

Kijk en luister: "Dodenrit":

Van Drs. P verschijnen ook talrijke platen, waaronder "Aan één kant bespeelbare "Lakplaat"" en "Drs. LP", met de liedjes "Het trapportaal" en "De gezusters Karamazov". Hij geeft zelf toe dat hij niet zingt als een nachtegaal. "Ik had liever dat het publiek naar mijn tekst luisterde dan dat het gelukzalig opging in mijn stemgeluid", luidt het.

Voor het KRO-radioprogramma "Kruis of munt", over land- en tuinbouw, schrijft Drs. P teksten. Hieraan zijn "Knolraap en lof, schorseneren en prei" en "Bananen" te danken.

"Bananen" wordt voor zanger, tekstschrijver en producer Jean Blaute in Vlaanderen een bescheiden hitje. Drs. P ontdekt Blaute in 1973. Drs. P regisseerde toen "Sursum corda" in het Arca-theater in Gent. De 22-jarige Blaute staat in voor de pianobegeleiding. Tijdens de repetities stapt een acteur op. Drs. P vraagt Blaute prompt om hem te vervangen. Blaute noemt Drs. P steevast zijn "goeroe".

Drs. P schrijft tussen tv en radio door, nog altijd dichtbundels. Enkele bekende titels zijn "Ons knutselhoekje - Dartelen met versvormen" (1975) en "Bejaard melkvee" (1995). Vaak gebruikt hij als schrijver meerdere pseudoniemen zoals Geo Staad, Aloïs Münchenspucher, Coos Neetebeem, Drs. S, Cyriel P en Karin Bloemengracht.

Beluister hieronder "Bananen":

In 1996 stopt Drs. P als artiest. "Die beslissing was heel willekeurig: er was geen enkele noodzaak om te stoppen en juist daarom hield ik ermee op", legt Drs. P uit in De Morgen (2006).

Hij treedt vanaf dan nog sporadisch op, vooral bij de presentatie van nieuwe publicaties. Zo wordt in april 2012 de verzamelbox "Compilé complé" voorgesteld. Drs. P geeft een uitgebreide toespraak en draagt een speciaal voor de avond gemaakt ollekebolleke op. Er is even paniek wanneer hij valt tijdens een vreugdesprongetje, maar hij krabbelt overeind en voltooit vervolgens onverstoorbaar zijn speech.

Eind 2013 meldt Knack dat de toestand van Drs. P zorgwekkend is en dat hij opgenomen is in een zorgcentrum. Voor zijn eigen dood verklapte Drs. P alvast dat hij een ollekebolleke klaarliggen had. Het eindigt met "medegedeeld". Benieuwd wat het wordt.