"Systeem waar zowel jij als slachtoffers in gevangen zit"

Tijdens een van de kampen wordt hij verliefd op een leidster – een meerderjarige, voor alle duidelijkheid. Maar Frank geeft niet toe aan zijn gevoelens. Hij twijfelt niet aan zijn keuze om priester te blijven. "Het klikte bijzonder goed tussen ons. Zij heeft het nooit geweten, maar vanaf dat moment zat ze in mijn hoofd." Vandaag vermoedt hij dat die verliefdheid onbewust "iets in gang heeft gezet" bij hem. Het is een heftige worsteling, maar de jonge priester kan de verleiding weerstaan. Hij geeft toe dat hij weleens fantaseerde over haar, maar steeds binnen de normen van het celibaat. Hij brengt zijn verliefdheid niet ter sprake in het gezin waar hij kind aan huis is. Ook bij de borrel op het priesterkransje praat hij er niet over.

"In die periode kwamen er vaak kinderen over de vloer in de pastorie. Daardoor was er wat gezelligheid in huis." Misdienaars, kinderen van de lagere school of van de jeugdbeweging. Voor iedereen maakt priester Frank tijd. Met die kinderen worden dan spelletjes gespeeld. Heel onschuldig in het begin: een verhaaltje voorlezen, tikkertje, verstoppertje. "Spelletjes waarbij al eens gekriebeld werd. Ik ontdekte dat aangeraakt worden erg aangenaam aanvoelde." Gaandeweg, bewust of onbewust, begint priester Frank de spelletjes te sturen.

"Dat kriebelen, dat fysieke contact, ging dat gepaard met lustgevoelens?" (aarzelend) "Ja. Maar niet lustgevoelens voor kinderen. Wel een fantasiebeeld dat ik op die leidster projecteerde. En zo begon ik de kinderen te sturen." "De lust werd opgewekt door de aanraking van de kinderen, maar ondertussen zat de leidster in je hoofd?" "Ja." "Maar het was wel een kind dat je daarvoor gebruikte." "Ik denk dat op dat moment de lust te sterk was om mij bewust te zijn van het kind."

Als de kinderen weg zijn, wordt Frank overmand door "een ellendig gevoel": wat heb ik nu gedaan? Frank is er nadien niet goed van, zegt hij. Maar dan, een klassieker bij seksueel misbruik, begint hij de feiten te vervormen. Hij minimaliseert, probeert het voor zichzelf goed te praten. "Het was toch maar een aanraking. Het was toch niet zo erg. Ik heb dat kind niet gewelddadig vastgepakt, niet verplicht, niet verkracht."

Nu beseft Frank dat hij de kinderen uiteraard wel stuurde en hen eigenlijk geen keuze gaf. Hij was de volwassene, in een gezaghebbende positie bovendien. Maar dat inzicht had hij toen niet. "Stapje voor stapje gebeurt het, heel geleidelijk aan. Eerst een gewoon spelletje en dan, langzaamaan, begin je ervan te profiteren en ga je sturen. Kriebelen is de steeds weerkerende truc. Eerst gewoon kriebelen, dan: "Als je dat onder mijn broek zou doen, zou ik er niet tegen kunnen." En wat doen kinderen dan? Onder je broek kriebelen natuurlijk."

Frank maakt zichzelf wijs dat de kinderen het ook best prettig vinden. Ze komen toch telkens uit vrije wil terug? Ze vragen dan om chips en cola. Bij priester Frank krijgen ze dat – maar eerst kriebelen. Ze mogen ook wel eens op de computer spelen of een film zien. Dat kunnen ze thuis niet. De kinderen hebben iets gemeen: ze zijn kwetsbaar. Ze hebben aandacht nodig en zoeken affectie. Bovendien zijn ze nieuwsgierig naar seksualiteit. "Sommigen wisten dat ik het leuk vond dat ze mij op die bewuste plaats kriebelden." Priester Frank wordt erg bedreven en gewiekst. Het gebeurt vooral op zaterdagmiddag. Hij weet dat de kans klein is dat er dan parochianen aanbellen. De kinderen komen gewoon binnen langs de achterdeur. "Die was altijd open. Het gebeurde dat ik op dat moment boven was. Dan kwamen ze mij zoeken." Frank beseft dat de kinderen na een tijdje het kriebelspelletje snel afhandelen om dan ongeremd te kunnen snoepen of voor de televisie te hangen. Telkens gaat hij een stapje verder. Meisjes of jongens, het maakt niet zoveel uit voor Frank. Hij begint er steeds meer naar te verlangen dat de kinderen nog eens over de vloer komen. Na elke kriebelbeurt neemt hij zich voor dat het nooit meer zal gebeuren. Elke keer voert hij een strijd met zichzelf. "En hoe langer het duurt, hoe zwaarder de strijd wordt."

Zeker tijdens de eerste jaren spreekt Frank van een pavlovreactie. Ook al neemt hij zich voor niet meer toe te geven aan zijn verlangens, de drang komt op zodra hij de achterdeur hoort opengaan en hun stemmetjes hoort. Het schuldgevoel en het besef dat het fout is wat hij doet, groeit met de jaren. "Er waren momenten dat ik dacht: het is zaterdag vandaag, de kans is reëel dat die of die langskomt. Dan masturbeerde ik vooraf, zodat ik later die middag niet opgewonden zou raken als een van de kinderen langskwam."

Dat het misbruik zich voornamelijk, op enkele keren na, beperkt tot kinderen die hem aanraken en niet andersom, vindt Frank geen verzachtende omstandigheid. Het ging immers niet om een ‘accident de parcours’ of eenmalige impulsieve daad, maar om jarenlang misbruik van twee kinderen.

"Hoe vaak is het gebeurd? Tien keer? Honderd keer?" (meteen) "Het zal eerder honderd keer zijn." "Was het een vorm van verslaving?" "Ik heb er lang kop noch staart aan gekregen. Het is een systeem waar zowel jijzelf als de slachtoffers in gevangen zit. Van beide kanten wordt dat systeem in stand gehouden."

Frank klinkt overtuigend als hij vertelt dat hij vaak geprobeerd heeft ermee te stoppen. De ratio versus de lust. "Moeilijk te geloven, maar je ziet daar echt van af, van die tweestrijd."

"Besefte je wat voor schade het misbruik aanrichtte bij die kinderen?" "Ja, vooral na een aantal jaren." "Dacht je dan concreet na over de gevolgen?" "Ik dacht weleens: wat ik met hen doe, moeten ze eigenlijk met leeftijdgenoten ontdekken, niet met een volwassene. En al zeker niet met een priester."

Pas vele jaren later beseft Frank dat zijn gedrag invloed heeft gehad op de seksuele ontwikkeling van de kinderen, op het vertrouwen dat ze stellen in mensen. Om die reden ergert hij zich aan de getuigenis van Roger Vangheluwe, live op televisie. "Hij kreeg de kans om voor de camera uit te leggen hoe een dader van seksueel misbruik zich voelt. Hij had namens de daders in de Kerk een gebaar kunnen stellen, maar deed juist het omgekeerde. Vangheluwe geeft de indruk dat alle geestelijken die kinderen seksueel misbruikten geen moreel besef hebben. Hij bevestigt het beeld dat bij de publieke opinie leeft dat we geen geweten hebben, de dingen minimaliseren, niet snappen wat we hebben aangericht."

Ik vraag hem of het ooit bij hem is opgekomen om het misbruik te gaan biechten. Dat blijkt niet het geval, ook al hoort hij net als elke andere parochiepriester de zonden van de parochianen aan. ‘Dat is het gekke: als pastoor ben je op de hoogte van de verschillende hulpkanalen, maar als je zelf een probleem hebt, onderneem je niets.’

De kinderen blijven komen, ook als Frank hen vraagt weg te blijven. Hij geniet niet meer van de spelletjes, zo ongemakkelijk voelt hij zich erbij. Het schuldgevoel is groter dan de lust. Tegenover de kinderen faket hij zelfs genot. Eén keer raakt hij zelf een kind aan. "Mijn redenering was dat als ik hen het aangename gevoel kon geven dat ik er zelf door kreeg, ze het misschien beter zouden begrijpen."

De angst voor een klacht wordt alsmaar groter. Al die jaren heeft niemand gepraat, maar Frank beseft dat hij niet ongestraft kan blijven. Hij denkt er zelfs over om zich aan te geven. Maar uiteindelijk verschuilt hij zich achter het excuus: als ik mezelf aangeef, richt ik misschien nog meer schade aan bij de kinderen. "Die willen waarschijnlijk niet dat het uitkomt. Misschien vonden ze het toch ook wel prettig."

Het boek "Door mijn schuld" van Machteld Libert kwam tot stand met steun van het Fonds Pascal Decroos voor Bijzondere Journalistiek.