Hoe groot is de invloed die Chinezen uitoefenen via de Zijderoute?

We zijn aangekomen in Xian. Wereldwijd is de stad bekend vanwege haar spectaculaire terracottaleger, een gigantische massa krijgers uit klei die de eerste keizer van China moesten beschermen in het hiernamaals.

Diezelfde keizer, Qin Shi Huang, was tijdens zijn leven begonnen met de bouw van de eerste stukken muur om het rijk te beveiligen tegen vijandige nomadenvolkeren uit het Noorden. Niet lang daarna ontstond ook de Zijderoute, een kluwen van handelswegen tussen China en westelijk gelegen gebieden.

De route vertrok precies in Xian, toen de hoofdstad van China - of het Middenrijk, zoals de Chinezen hun grondgebied noemen. De verste vertakkingen gingen tot in Rome, gegoede Romeinen waren immers verzot op zijden gewaden uit het afgelegen land in Azië.

Veel later zou Marco Polo de route in de omgekeerde richting afleggen, tot in het hart van het Middenrijk, op dat ogenblik bestuurd door de Mongoolse keizer Koeblai Khan.

Handelaren zouden zelden of nooit de hele weg tussen China en Europa afleggen. Goederen gingen van oase tot oase, van stad tot stad, en telkens werden ze overgeladen op andere karavanen, met andere begeleiders.

Er was ook niet één route, het waren er vele, met diverse bestemmingen, met noordelijke en zuidelijke afsplitsingen, sommige door het huidige Iran, Irak en Syrië, andere door wat we vandaag Kazachstan en Rusland noemen.

De route verwijst met haar naam naar de zijde uit China, maar er werd natuurlijk veel meer verhandeld dan exotische stoffen. Specerijen en rabarber, parels en diamanten, goud en zilver, medicijnen (en de ziektes die ze moesten bestrijden), het ging allemaal van oost naar west of omgekeerd.

En niet alleen goederen werden uitgewisseld. Met de karavanen gingen ook soldaten mee, of nog: geestelijken, slaven en diplomaten. En ook ideeën, technologie, culturen en religies. Het boeddhisme raakte zo tot in China, en later ook de islam.

Meer dan anderhalf millennium lang heeft de historische Zijderoute bestaan, van tijdens de Han-dynastie (ruwweg 200 voor tot 200 na Christus) tot in de vijftiende eeuw, toen de handel abrupt tot een einde kwam met de val van Byzantium.

Constantinopel, een van de belangrijkste handelscentra op de Zijderoute, viel in handen van de Ottomanen, en hun afkeer van het westen zette een domper op de contacten met de landen daar.

Ook China zou zich tijdens de Ming-dynastie gedeeltelijk terugtrekken op zichzelf, de ooit zo intense handel droogde stilaan op. Wat niet betekende dat de betrekkingen tussen Oost en West compleet bevroren, vanuit Europa werd nu steeds meer over de zee naar Azië gevaren.

Een maritieme zijderoute, als het ware. Overigens is de term ‘zijderoute’ van relatief recente datum. Geograaf en wereldreiziger Ferdinand von Richthofen bedacht het woord in de negentiende eeuw.

De intensieve contacten die er waren tussen China en een groot deel van de wereld in de hoogdagen van de Zijderoute doen soms vergeten dat het Middenrijk op heel wat momenten doorheen zijn geschiedenis veel minder openstond voor de buitenwereld.

Eigenlijk wisselden periodes van isolationisme en openheid zich af. Dat was ook het geval in meer recente tijden. Net voor de negentiende-eeuwse opiumoorlogen waren westerse naties – en vooral de Britten – bijzonder gefrustreerd, omdat Peking weigerachtig stond tegenover handel met het buitenland.

Ze hebben het land dan maar manu militari opengewrikt. Tijdens de communistische Maoperiode waren de contacten met een groot deel van de wereld ook schaars en vaak gespannen (al lag dat niet alleen aan de Chinezen).

Nadat sterke man Deng Xiaoping aan de macht was gekomen in de jaren zeventig, ging het land zich dan weer openstellen, in een – intussen meer dan geslaagde – poging om een economische vlucht vooruit te maken.

Sindsdien is China met rasse schreden een nieuwe en steeds sterkere wereldmacht aan het worden en ontwikkelde het economische activiteiten in zowat de hele wereld. Voortbouwend op dat elan stelde de Chinese president Xi Jinping anderhalf jaar geleden voor om ook de historische Zijderoute nieuw leven in te blazen.

"The Silk Road Economic Belt", zo noemde hij zijn project. Wat de precieze invulling daarvan moet zijn blijft nogal vaag. Bottomline is dat China zich mee wil inzetten om de infrastructuur van de landen langs de aloude Zijderoute te moderniseren, teneinde het wederzijdse handelspotentieel te verbeteren.

Overigens zijn de Chinezen daar al druk mee bezig, niet weinig wegen, spoorwegen, luchthavens en pijpleidingen in Centraal-Azië, de Kaukasus, de Balkan en Centraal-Europa worden nu al door hen aangelegd. Op die manier verzekert Peking zich van een uitstekende uitgangspositie voor een sterke economische invloed in de betrokken landen.

Hier in Xian is het dus allemaal begonnen, toen dit nog de plaats was waar de Keizer zetelde. Overigens is Xian doorheen zijn geschiedenis veel langer hoofdstad geweest dan Peking.

Vanaf hier gaan we met onze 15.000 kilometer lange reis op zoek naar wat overblijft van de historische Zijderoute, maar nog veel meer naar de invloed die de Chinezen vandaag uitoefenen op de landen van de handelsweg.

Op zoek ook naar de plaats die die landen innemen in hun regio. Het wordt een lange tocht, we hopen veel te leren. Over een voor heel wat onder ons verre en onbekende wereld, maar waarmee we - vaak zonder het te weten - bijzonder veel te maken hebben.