Gemorrel aan de Nederlandse gaskraan - Sabine Vandeputte

Helaas zitten er ook nadelen aan vast. De gaswinning veroorzaakt kleine aardbevingen en die veroorzaken op hun beurt scheuren in huizen. Het was een van de eerste dingen die ik hier als correspondent met eigen ogen wou zien. Dus reisden we af naar het hoge noorden, een hele tocht.

In het vlakke land zagen we de getroffen huizen: vaak mooie, typische boerderijen waar gevel of gang ontsierd werd door lelijke barsten. We vonden de eigenaars via actiegroepen met inventieve namen als “Schokkend Groningen”. Maar de bewoners zelf reageerden opvallend rustig. Je zou de Groningers kunnen vergelijken met inwoners uit de Westhoek: landelijke, realistische types voor wie de hoofdstad letterlijk en figuurlijk ver weg is. Maar ze waren ook murw door de papierwinkel waarin ze door de bevingen verzeild waren. De Nederlandse Aardolie Maatschappij die het gas oppompt, moet bewezen schade vergoeden, maar dat is vaak een lange, weerbarstige lijdensweg van schattingen en herstellingen. De eerlijkheid gebiedt ons trouwens te zeggen dat we ook oude, ineengezakte schuren zagen die het ook wel hadden begeven onder een fikse najaarsstorm.

Bij een deskundige zagen we toen de grafieken van de kleine bevingen. Het zijn er talloze, de meeste worden gelukkig nooit gevoeld. In augustus 2012 was er een van 3,6 op de schaal van Richter, met flinke schade. En zoals in elk aardbevingsgebied wordt gevreesd voor the big one: een grote aardbeving waarbij ook slachtoffers vallen.

Voor de Nederlandse politiek is dit een hoofdpijndossier eerste klas. Nederland is gewoon, sommigen zeggen verslaafd, aan het gasgeld. Ook vorig jaar ging het weer om meer dan 10 miljard euro. Geen enkele regering wil zo’n inkomstenbedrag uit de begroting halen. Maar diezelfde regering is ook verantwoordelijk voor de veiligheid van de inwoners, en op een mensenleven staat geen prijs.

Met minister van Economische Zaken Henk Kamp heeft het Nederlandse kabinet de geknipte persoon voor deze klus. Kamp is zowat de meest rationele mens op aarde. Legendarisch zijn de televisiebeelden waarbij hij zich in Groningen ging verantwoorden. Hij sprak de mensen toe, in het hol van de leeuw, terwijl boze boeren achter hem op de ramen bonkten.

De liberale partij van Kamp wil de gaskraan zo ver mogelijk open laten staan. Coalitiepartner Partij van de Arbeid - ooit heel groot in Groningen - ziet dat anders. Maar door de aanhoudende onrust in Groningen en omwille van de lieve vrede in het kabinet moest ook de VVD de voorbije tijd overstag. Een paar keer kwam Kamp met een aangepast gasbesluit waarbij de kraan telkens ietsje meer werd dichtgedraaid. Lang niet genoeg om een einde te maken aan de bevingen volgens velen. Maar net genoeg om tegemoet te komen aan de onvrede, hoopt de politiek.

Deze week was het weer zover. Aan de vooravond van een Kamerdebat over de gaswinning riep Kamp plotsklaps de pers bijeen. Volgens de laatste afspraken mag jaarlijks 39,4 miljard kubieke meter gas uit de grond gehaald worden. Maar tot juli zal dat nu slechts 16,6 miljard kuub zijn, zo’n 4 miljard minder dan theoretisch mocht. In juli neemt de minister dan een “definitief” besluit, op basis van tal van rapporten en risicoanalyses. En daar zit een flinke adder onder het gras. Dit is slechts een tijdelijk gebaar. De minister kan in juli dus ook besluiten om de gaskraan weer verder open te draaien om de geplande jaarhoeveelheid toch te halen. Ook daarvoor heeft Kamp argumenten: onze eigen bevoorrading mag niet in het gedrang komen en we hebben ook verplichtingen door contracten met het buitenland.

Het merkwaardige tijdstip van de jongste bijstelling heeft natuurlijk alles te maken met de nakende Statenverkiezingen. De regeringspartijen staan er al niet florissant voor in de peilingen, maar zonder tegemoetkoming aan het noorden zouden beide het over een paar weken helemaal kunnen vergeten bij de provinciale verkiezingen in het noorden. Tegelijk lanceerde de regering weer tal van begeleidende maatregelen zoals gebouwinspecties en een nationaal coördinator die een grootschalige versteviging van de Groningse huizen moet aanpakken. Maar het blijft dweilen met de gaskraan open, zeggen ze in het noorden.

Sommige woordvoerders toonden zich voor de camera’s relatief tevreden met “deze eerste stap”. Maar voor velen is het natuurlijk niet genoeg. De gaswinning moet op jaarbasis terug naar maximaal 30 miljard kuub, zeggen sommigen. Anderen willen dat het helemaal ophoudt. Al zouden zelfs dan de bevingen volgens deskundigen niet meteen ophouden, de aarde is ook deels onberekenbaar.

De politiek hoopt tijd te winnen. Tot na de eerstvolgende verkiezingen om te beginnen, misschien tot de wetenschap met een wonderremedie komt aandragen. Maar in Groningen is de scepsis groot. Wij maken Nederland al jaren rijk en worden zelf vergeten, denken ze. Mocht dit in Amsterdam geweest zijn, dan was dit probleem al lang opgelost, wordt erbij gedacht.

Een paar weken geleden hadden ze in de politieke tv-serie “De fractie” de oplossing voor het gasprobleem: onteigening van het hele gebied. Het leek belachelijk, maar wie weet wat de toekomst hier brengt.

(Sabine Vandeputte is VRT-correspondent in Nederland)