Chinezen met z'n allen aan "ma" verslaafd

Dat wil niet zeggen dat de Chinese autoriteiten soft zijn als het over drugs gaat. Integendeel, de laatste tijd wordt er steeds harder tegen opgetreden. Afgelopen lente mochten Chinese journalisten aanwezig zijn bij een nachtelijke jacht op de dealers. Met als resultaat een reeks foto's van tegen de grond gedrukte zwarte burgers. "Foreigners, some claiming to be students or refugees...", zo heette het in de Engelstalige pers.

Over een periode van drie maanden werden in de uitgaansbuurten van Peking 30 verdachten gearresteerd. Volgens de politie probeerden ze marihuana en "ice" (methamfetamines) aan de man te brengen. Over heel China werden dit jaar al zowat 8.000 dealers en gebruikers opgepakt. En uiteraard is de drugshandel en het gebruik van drugs in China allerminst een exclusief buitenlands probleem.

Tegenover de eigen bevolking willen de autoriteiten met hun forse aanpak tonen dat ze er - net als in de strijd tegen corruptie - meedogenloos tegenaan zullen gaan. Tegen "vliegen én tijgers". Getuige de fel gemediatiseerde arrestatie vorige maand van de zoon van Jackie Chan, de wereldberoemde kungfu-filmster uit Hongkong. De 32-jarige Jaycee Chan - ook acteur, én zanger - werd opgepakt in Peking nadat hij positief was getest voor het gebruik van marihuana. Tijdens een huiszoeking vond de politie nog eens 100 gram van het groene goedje. Voor gebruik tijdens parties, werd gesuggereerd.

Na de arrestatie vloog Jackie Chan spoorslags naar Peking om zijn zoon bij te staan, maar hij liet wel weten "zeer beschaamd en teleurgesteld" te zijn, en te hopen "dat de jonge generatie zou kunnen leren uit de fouten van Jaycee". "Blijf ver weg van drugs", voegde vader Chan er voor alle duidelijkheid nog aan toe in zijn persbericht. De zoon riskeert een gevangenisstraf, die wel eens heel fors zou kunnen zijn. De ironie rond deze high profile-arrestatie wil dat vader-acteur enkele jaren geleden nog woordvoerder was van het Chinese nationale anti-drugscomité.  

Drugsgebruik, en vooral dat van synthetische drugs zoals crystal meth, is de voorbije jaren heel populair geworden onder de Chinese "jeunesse dorée". Een groot deel van de verdovende middelen komt China binnen vanuit de zuidelijke "Gouden driehoek" (het grensgebied met Laos, Vietnam en Myanmar) en vanuit het westelijk gelegen Pakistan. Aanvankelijk gold China als transitgebied naar de rest van de wereld, maar naarmate het aantal kapitaalkrachtige en koopgrage Chinese jongeren groeide, bleef er steeds meer hangen in het land zelf.

Volgens het persbureau Xinhua steeg het aantal drugsgebruikers hier van 70.000 in 1999 tot bijna twee miljoen in 2012. Veel experts schatten het reële aantal op een veelvoud daarvan. Wie gepakt wordt, gaat voor enkele jaren naar een ontwenningscentrum. Geen vrijwillige zaak zoals bij ons, de ontwenningskuur gebeurt in een soort van gevangenis, het best te vergelijken met een werkkamp. Mensenrechtenorganisaties klagen aan dat er van medische begeleiding zelden sprake is. Zelf bezocht ik vorig jaar een ontwenningscentrum waar dat wel het geval is, wellicht een experimentale showcase. In elk geval een plek waar je beter niet terechtkomt.

De (intussen al niet meer zo) nieuwe Chinese president Xi Jinping heeft onlangs nog gezegd dat er een strenge strijd zal worden gevoerd tegen drugs. Die strijd past in een campagne tegen de zogenaamde "vier praktijken": formalisme, bureaucratie, hedonisme en extravagantie. De moraliteit in de maatschappij moet worden hersteld, zo luidt het bij de communistische tenoren, de negatieve uitwassen die de hervormingen van de voorbije 30 jaar met zich meebrachten zullen er koste wat kost aan geloven.

China heeft historische redenen om bevreesd te zijn voor massaal drugsgebruik. In het begin van de negentiende eeuw dumpten de Britten grote hoeveelheden opium op de Chinese markt, wat een gigantische verslaving onder de bevolking veroorzaakte. De affaire zou uiteindelijk leiden tot de twee fameuze "Opiumoorlogen", tussen 1839 en 1860. Gebruik van verdovende middelen zou ook in de eerste helft van de twintigste eeuw nog voor veel problemen zorgen, vooral in het mondaine Shanghai.

Na de communistische machtsovername in 1949 werden drugshandel en drugsgebruik hardhandig aangepakt. Ook de ideologie deed zijn duit in het zakje: in de communistische heilstaat was er geen nood aan geestesverruimende producten, het gedachtegoed zelf zou de mensen gelukkig maken. Aangenomen mag worden dat het vooral de eerste aanpak was die zorgde voor het verdwijnen van grootschalig drugsgebruik. Maar dan kwam de periode van "Opening en Hervormingen" vanaf het einde van de jaren zeventig. En met de gestaag groeiende economische vrijheden keerde ook het drugsprobleem terug.

Zo zijn we weer aanbeland bij de onfortuinlijke Jaycee Chan, die zich zal moeten verantwoorden voor zijn cannabisbezit. Naar aanleiding hiervan wordt op de Chinese internetfora hier en daar gepleit voor legalisatie van softdrugs. De kans dat zoiets - alvast op korte termijn - zal gebeuren is zo goed als onbestaande. Dat softdrugs in sommige landen niet meer strafbaar zijn, betekent niet dat wij die voorbeelden moeten volgen, zo luidden recente krantencommentaren. Partijmegafoon "Volksdagblad" noemde een mogelijke legalisatie zelfs "desastreus". Repressie blijft alsnog het credo in China.

De hele discussie rond de Chinese aanpak van drugs doet vergeten dat het land alvast met cannabis een eeuwenoude traditie heeft. Vijfduizend jaar geleden werd hennep hier al gebruikt in de traditionele geneeskunde. En ook vandaag nog zijn er ontelbare hennepvelden in China, waarvan de oogst dient voor het vervaardigen van geneeskrachtige producten. Wereldwijd werden 600 patenten geregistreerd voor het medicinale gebruik van cannabis, ruim de helft daarvan zijn in handen van Chinese bedrijven. Toch iets goeds aan dat plantje met zijn gekartelde blaadjes, dat in het Chinees als "ma" wordt uitgesproken, net als paard of moeder of vloek.