100 dozen archief uit 1914-44 terug naar Duitsland

In totaal gaat het om ongeveer 100 kartonnen dozen met oorkonden, foto’s, boeken en propagandabladen. Het materiaal werd destijds bewaard in de ambassade van Duitsland in Brussel, het consulaat-generaal in Antwerpen en het consulaat in Luik. Aan het einde van de Tweede Wereldoorlog, enkele dagen vóór de bevrijding van Brussel, moest het personeel van de Duitse ambassade België verlaten en liet het de documenten hier achter. De documenten werden daarna naar het oorlogsarchief in Anderlecht overgebracht en in 1953 naar het Algemeen Rijksarchief.

De toekomstige bestemming is het politieke archief van het Ministerie van Buitenlandse Zaken in Berlijn. Gedurende maanden vóór de overhandiging van het materiaal werd het door het Algemeen Rijksarchief geïnventariseerd en deels ook gedigitaliseerd. Het zal dus binnenkort ook elektronisch in het leeszaal van het Algemeen Rijksarchief te Brussel kunnen worden geraadpleegd. Gedurende de hele tijd bleef het diplomatisch archief rechtmatig eigendom van Duitsland.

De inventaris, waarin de documenten en dossiers werden gestructureerd is opgesteld door Gerdjan Desmet, de archivaris van het Algemeen Rijksarchief. René Rohrkamp heeft de inventaris, inclusief inleiding en verklaringen over de geschiedenis en de toenmalige werkwijze van de Duitse ambassade van het Nederlands in het Duits vertaald.

Rohrkamp legt uit dat het bij de inventaris vooral gaat om correspondentie in verband met erfenissen, jurisdictie, de verwerving en het verlies van de Duitse nationaliteit of de uitbetaling van pensioenen aan families van wie een lid in België in militaire dienst stond en om plannen van gebouwen en kaarten - alledaagse elementen dus. Politiek gevoelige informatie zoals berichten over spionage zijn er zo goed als niet, want de meeste documenten eindigen in 1940.

Een week voordat de Duitsers in België binnenvielen werd blijkbaar een hoeveelheid politiek dossiers al naar Duitsland teruggestuurd. Deze dossiers zouden worden vernietigd, blijkt uit een bericht van november 1940. Na 1940 werd de Duitse ambassade geherstructureerd en worden er vooral alimentatie regelingen behandeld.

Het archief is dus een belangrijke bron van info over de Duits-Belgische relatie - zeker ook met oog op de economische betrekkingen - tot de inval van de Duitsers, maar omvat geen politiek gevoelige dossiers. Echt geen?

Gedurende ons telefoongesprek valt Rohrkmap dan toch nog iets op: "Eén document gaat over de terugkomst en de situatie van in mei 1940 gearresteerde gevangenen en naar Frankrijk gedeporteerde Duitsers en Belgen. Hier gaat het vooral om ‘Reichsdeutsche’ en ‘Duits vriendelijke Belgen’ (zoals leden van REX, VNV en VERDINASO). Het dossier omvat ook berichten van het Franse kamp en lijsten van de gedeporteerden."

Wie verdere precaire dossiers wil inzien moet het archief in Berlijn consulteren.