Bestorming van Europa - Sven Tuytens

Meer dan 10 jaar geleden woonde ik in Rabat. Een paar keer reed ik met de auto van de Marokkaanse hoofdstad naar Ceuta en terug. Vanuit Afrika gewoon Europa binnenrijden, gaf me steeds een vreemd thuisgevoel. Na al die jaren ken ik slechts weinig grensovergangen waar het contrast tussen rijk en arm zo groot en zo obsceen is. Toen al viel het mij op dat in de buurt van de grensovergang tientallen vluchtelingen rondhingen. Ze leefden in de heuvels rond de enclave, hun kans afwachtend om de grens over te steken. “Het einde van de nachtmerrie is in zicht, hier ruikt men Europa”, zei een lachende man die al maanden naar het beloofde continent onderweg was en die mij langs de weg papieren zakdoekjes probeerde te verkopen.

De aftandse Marokkaanse grenspost met haar zuur kijkende politiemannen was het laatste stukje Afrika. Daarna begon Europa: de kraaknette Spaanse grenspost met daarnaast een groot bord: “Bienvenida en la Unión Europea”. Tien jaar later ziet die Marokkaanse grenspost er nog even aftands uit, de politiemannen zijn nog altijd even zuur en het bord aan de Spaanse kant heet ons nog steeds welkom in de Europese Unie.

Toen al klaagde de Spaanse regering dat honderden Afrikanen tegelijk hun enclave bestormden. Er was destijds weinig aandacht voor de wanhopige vluchtelingen in de heuvels rond Ceuta. Tot er in 2005, tijdens een zoveelste bestorming, 5 doden vielen. Ook toen stonden er 30.000 vluchtelingen op het punt om de grens over te steken. En net zoals vandaag vroeg Spanje een pak geld aan Europa om de ongewenste klanten buiten te houden. Er werd een met camera’s uitgerust superhek gebouwd. Het probleem voor de enclave was opgelost en tegen eind 2009 was de migratiestroom naar Ceuta gestopt.

Maar de stroom vluchtelingen bleef natuurlijk komen. Omdat Ceuta te moeilijk werd, veranderde de route en moest het dan maar over zee. De anonieme graven in de kerkhoven van het zuiden van Spanje en op de Canarische Eilanden bewijzen hoe moordend die relatief korte zeeroute wel is. Niemand weet trouwens hoeveel jonge mannen, vrouwen en kinderen er ondertussen in dat gigantische en onzichtbare kerkhof op de bodem van de zee liggen.

Ondanks het hoge hek en de extra scheermesprikkeldraad is de enclave vandaag opnieuw de toegangspoort tot Fort Europa geworden. En dat is het al een tijdje. Maar net zoals in 2005, moesten er eerst doden vallen om Ceuta weer op de migratiekaart te zetten. Tijdens een zoveelste bestorming vonden vorige maand 15 vluchtelingen de dood. De toedracht van het ongeval is nog steeds niet helemaal duidelijk, maar de Spaanse minister van Binnenlandse Zaken was er als de kippen bij om te verduidelijken dat de 15 doden op Marokkaans grondgebied vielen. Een kwestie van enkele meters, genoeg om de verantwoordelijkheid naar de Marokkaanse politie door te schuiven.

En dan kwam de minister met cijfers uit een rapport van de Spaanse politie voor de dag. De 30.000 die in Marokko klaar zouden staan om Spanje te bestormen, zijn er voorbije dinsdag plots 40.000 geworden. En als dat nog niet tot de verbeelding speelt, telt het ministerie er nog eens 40.000 bij: vluchtelingen die zich in Mauritanië klaar zouden maken om de grens met Marokko over te steken. De cijfers zijn misleidend want ze betreffen alle migranten die in Marokko zonder papieren verblijven. Veel van hen leven en werken er al jaren. Ze staan dus niet allemaal op het punt om naar Spanje te vertrekken.

De cijfers zijn een goede manier om er de aandacht op te vestigen dat de bestormingen niet enkel een Spaans, maar ook een Europees probleem zijn. “Wie in Brussel last heeft van het harde optreden van de Spaanse politie, nodigen we uit om dan maar zelf het vuile werk op te knappen”, lees je hier in kranten van conservatieve strekking. Om vluchtelingen te ontraden de Europese grenzen te bestormen kan Spanje meer geweld gebruiken of via diplomatieke weg aan Marokko vragen hetzelfde te doen. Als het 6 meter hoge hek met prikkeldraad niet genoeg is, dan kan er een hoger hek, en wie weet, misschien ooit wel eens muur komen. Maar één ding is zeker, de vluchtelingenstroom zal niet opdrogen. De mensensmokkelaars zullen er altijd wel iets op vinden en de vluchtelingen zijn nog altijd even vastberaden als tien jaar geleden. Volgens bronnen bij de Guardia Civil weten de toekomstige asielzoekers exact welke delen van de hekken geen prikkeldraad hebben en wat de beurten van welke Guardia Civil-agenten zijn. Velen leven al jaren in de heuvels vlak bij de grens. De groepen die de grens bestormen, zijn nu zo talrijk omdat de vluchtelingen weten dat er versterkingen op komst zijn en dat het binnenkort opnieuw moeilijker wordt om de via de enclaves Ceuta en Melilla Europa te bereiken.

Zolang de kloof tussen rijk en arm gigantisch blijft, is Spanje voor de Europeaan een land in crisis, terwijl het voor de toekomstige asielzoeker, het land van de kans is. Het land waar men aan een miserabel leven kan ontsnappen of voor sommigen, de kans om een gewisse dood te ontvluchten.

Aan een jonge man uit Mali, die er onlangs in geslaagd was om de grens over te steken, vroeg ik hoe hij over dat metershoge hekwerk klauterde? Lachend schudde hij zijn hoofd van links naar rechts: “Jij geraakt daar niet over, want blijkbaar maakte je tot nu toe nog geen erg vreselijke dingen mee. Terug naar mijn land is geen optie voor iemand zoals ik. Geen enkele muur of zee kan ons tegenhouden. En als het mislukt, proberen we het opnieuw, tot het lukt."

(De auteur is VRT-correspondent in Madrid.)