Gagarin, in 108 minuten in geschiedenisboeken

Even na 7 uur Belgische tijd had de Sovjet-Unie een mens, een kosmonaut, in de ruimte gebracht. Pas een uur later kondigde Radio Moskou aan dat ene Joeri Gagarin (27 jaar) in een Vostok-cabine hoog boven en rond de aarde vloog. Gagarin was dan al halfweg in zijn ene baan rond de aarde, ergens boven het puntje van Zuid-Amerika.

Vanuit zijn Vostok (foto in tekst) stuurde Gagarin radioboodschappen naar bevriende landen. De rest van de wereld luisterde verbaasd, ongelovig en bewonderend mee. Zijn vlucht verliep volledig automatisch. Gagarin had alle tijd om zijn uitzicht op de aarde beschrijven. En hij genoot!

De baan van zijn Vostok – met een hoek van 65° op de evenaar – bracht hem over alle werelddelen. Het hoogste punt lag ruim 300 km boven de aarde, het laagste punt was 170 km. Dat laagste punt was opzettelijk zo gekozen zodat de Vostok na een dag of 10 vanzelf in de atmosfeer zou terugkeren, mochten de remraketten het laten afweten. Gagarin had trouwens voor alle zekerheid voedsel, drank en zuurstof mee om die 10 dagen te overleven.

Maar na anderhalf uur was de pret – zoals gepland – al gedaan. Remraketten hadden de Vostok vertraagd en de cabine dook in de atmosfeer. Gagarin maakte zich –zoals gepland – met een schietstoel uit de Vostok los en landde rond 8 uur aan een parachute, hij was trouwens een getraind valschermspringer, zoals alle kosmonauten van de eerste generatie.

Hij kwam een eind van de voorziene landingsplaats terecht. Er was dan ook geen officieel ontvangstcomité. Alleen enkele stomverbaasde landbouwers zagen Gagarin landen. Gagarin vond een telefoon en kon zo zijn behouden landing melden. Zijn missie was een succes.

Na de eerste kunstmaan (Spoetnik 1 op 4 oktober 1957), het eerste dier in de ruimte (hondje Laïka in Spoetnik 2 op 3 november 1957) en de eerste foto van de onzichtbare kant van de maan (Luna 3 op 4 oktober 1959), zorgde de Sovjet-Unie opnieuw voor een sensationele wereldprimeur: de eerste mens veilig en wel door de ruimte laten vliegen. De toen anonieme “grote ontwerper” – later bleek dat Sergeï Korolev (op foto naast Gagarin) te zijn – had weer gescoord.

De triomf van Gagarin in eigen land en in de wereld was enorm. Hij kreeg een heldenontvangst op het Rode Plein in Moskou. In Rusland is 12 april trouwens nog altijd “Kosmonauten Dag”, een officiële feestdag. Gagarin reisde de wereld rond.

Maar bijna kreeg zijn prestatie geen formele internationale erkenning omdat de Sovjet-Unie de juiste plaats van de lancering om militaire redenen geheim wilde houden. En de Sovjet-Unie hield ook stil dat Gagarin niet in zijn Vostok-cabine was geland. Maar desondanks ging 12 april 1961 de record- en geschiedenisboeken in.

Geruchten deden in die jaren de ronde dat Gagarin niet de eerste mens in de ruimte was geweest. Zo werd onder meer de zoon van een Sovjet-vliegtuigbouwer genoemd die zou omgekomen of zwaargewond geraakt zijn bij een mislukte lancering. Maar tot nu toe is daarvoor geen enkel bewijs opgedoken.

De VS feliciteerde Gagarin en de Sovjet-Unie. De Amerikanen zelf moesten wachten tot Alan Shepard op 5 mei 1961 even de neus in de ruimte stak tijdens een vlucht van 20 minuten die hem niet verder bracht dan een afstand van 300 km over de Atlantische Oceaan.

Dat was alles wat de Amerikanen hadden gepresteerd in de bemande ruimtevaart, toen de toenmalige president John F. Kennedy op 25 mei 1961 zijn land voor de uitdaging stelde om tegen het einde van de decade een mens op de maan te laten landen en gezond weer terug te brengen.

De start voor de ruimterace was gegeven. Op 21 juli 1969 Belgische tijd stapte een Amerikaan op de maan. Gagarin maakte dat niet meer mee. Op 27 maart 1968 kwam hij om tijdens een vliegtuigongeluk.

Maar nog altijd vertrekken mensen vanaf dezelfde lanceerinrichting van Baïkonoer in Kazachstan, ook Frank De Winne. En nog altijd herhalen alle kosmonauten de rituelen en geplogenheden die Gagarin als eerste had verricht, zoals het planten van een boompje (die van Gagarin groeit en bloeit nog altijd) en plassen tegen het achterwiel van de bus die hem naar zijn raket bracht.

Herman Henderickx