Is he mad or is he bad?
Wat bezielt een 20-jarige jongeman om in koelen bloede een moordpartij in enkele crèches te plannen, vervolgens een uur lang met de fiets naar z’n doelwitten te rijden, om daar weerloze baby’s neer te steken? Het is een daad die weinigen kunnen snappen.
Het is ook een daad die nog altijd doorwerkt in Dendermonde, de stad waar het allemaal gebeurde. Nu, op de verjaardag van de feiten, merk je dat heel duidelijk. Maar ook de voorbije maanden was de schokgolf van de zaak-De Gelder nog niet verdwenen. Om maar een voorbeeld te geven: zelfs na de meest gruwelijke feiten – zoals de aanslagen van 11 september – circuleren er vaak meteen al ‘mopjes’. Dat is op zich zelfs menselijk: het helpt om dat soort misdaden te plaatsen, om ze onschadelijk te maken. De eerste grap over Kim De Gelder moet nog altijd gemaakt worden.
Daarbij komt nog die andere moord, een week eerder, op de 73-jarige Elza Van Raemdonck. De Gelder stak de vrouw thuis neer, terwijl haar man even bij de buren langsging. Voor zover we weten, kende hij z’n slachtoffer niet. Meer nog: een paar dagen eerder had hij al geprobeerd om bij de buren van Elza binnen te dringen. Maar er was niemand thuis, en de waakhonden van het gezin deden hem op de vlucht slaan. Het wijst er ten overvloede op dat Elza een willekeurig slachtoffer was, dat even goed vandaag nog in leven had kunnen zijn. En het vergroot de vraag naar het waarom van al die daden.
Het antwoord op die vraag is niet alleen van groot belang voor de slachtoffers, maar ook voor Kim De Gelder zelf. Het zal namelijk bepalen wat er met hem gebeurt: een assisenproces of internering. Of, zoals dat in het Engels mooi wordt samengevat: is he mad or is he bad?
Al van bij het begin van de zaak wordt gesuggereerd dat Kim De Gelder aan psychosen zou lijden. Waanideeën, die hem de wereld helemaal anders doen zien. Als dat inderdaad zo is, dan is De Gelder ziek, en moet hij geïnterneerd en behandeld worden. In de praktijk komt dat erop neer dat hij vastgehouden wordt tot hij genezen is. Misschien geneest hij wel nooit, en dan blijft hij letterlijk levenslang in een gevangenis of een gesloten instelling – om de maatschappij te beschermen. Maar er bestaat natuurlijk ook een kans dat hij wel degelijk geneest. En dan zullen wij – als maatschappij – moeten aanvaarden dat De Gelder weer op vrije voeten komt. Al lijkt de kans erg beperkt dat een gerechtspsychiater al snel zal concluderen dat Kim De Gelder geen gevaar meer vormt.
De andere mogelijkheid is dat Kim De Gelder wel degelijk bij z’n volle verstand was. Dat hij uit vrije wil handelde, en dus de keuze had om z’n moordpartijen niet te begaan. In dat geval zal hij voor het assisenhof van Gent moeten verschijnen. En dan? Een levenslange celstraf wellicht. En ook daar lijkt het weinig waarschijnlijk dat een strafuitvoeringsrechtbank de eerste jaren beslist dat hij de gevangenis mag verlaten wegens goed gedrag.
Intussen gaat het leven voor de slachtoffers door, zo goed en zo kwaad mogelijk. Bij één familie is een nieuw kindje geboren. De verzorgsters van Fabeltjesland zijn nog altijd niet opnieuw aan het werk. Enkele brandweermensen hebben zich spontaan aangeboden als vrijwilliger om collega’s in stressituaties op te vangen, na wat ze zelf hebben meegemaakt. De ouders van Kim De Gelder hebben weer contact met hun zoon. Allemaal proberen ze het drama te begrijpen en te verwerken – voor zover dat ooit zal lukken.
Philip Heymans
